Przeciwko Państwa firmie toczy się w Niemczech egzekucja z wyroku, z nakazu zapłaty albo z ugody sądowej — i to mimo że roszczenie dawno wygasło: zapłacone, potrącone, objęte ugodą albo już przedawnione. Tytuł istnieje dalej, ale niemiecki organ egzekucyjny nie bada już w postępowaniu egzekucyjnym, czy wierzytelność jeszcze istnieje. Właśnie na to jest powództwo przeciwegzekucyjne — po niemiecku Vollstreckungsabwehrklage według § 767 ZPO: wnoszą Państwo przed sąd zarzut, że z tego tytułu nie wolno już prowadzić egzekucji. Poniżej piszemy, kiedy to powództwo jest właściwą drogą, który sąd jest właściwy — i dlaczego o zwycięstwie albo o przegranej decyduje jeden jedyny moment.
Po wyroku lub ugodzie przelali Państwo kwotę, może na inny rachunek albo w ratach, których nikt porządnie nie zaksięgował. Teraz zjawia się komornik (Gerichtsvollzieher) albo przychodzi zajęcie rachunku. Dowód zapłaty jest u Państwa — lecz organ egzekucyjny go nie bada. Wykonanie muszą Państwo przeprowadzić powództwem przeciwegzekucyjnym przed sądem procesu.
Wierzyciel ma tytuł, lecz Państwo mają wymagalną wierzytelność wzajemną i złożyli oświadczenie o potrąceniu (Aufrechnung). Jeśli stan potrącalności powstał dopiero po procesie poprzedzającym — albo potrącili Państwo dopiero potem — Państwa zarzut niesie powództwo przeciwegzekucyjne. Czy dokładnie tak jest, rozstrzyga moment, i o niego właśnie tu chodzi.
Po wyroku przyszła ugoda, zwolnienie z długu, umowa o odroczenie (Stundung) — a mimo to strona przeciwna egzekwuje ze starego tytułu. Późniejsze porozumienie to zarzut przeciwko roszczeniu stwierdzonemu tytułem, którego w samym postępowaniu egzekucyjnym podnieść nie można. Jego miejscem jest pozew z § 767 ZPO, skierowany do sądu procesu poprzedzającego.
Tytuł wykonawczy — wyrok, nakaz zapłaty, ugoda sądowa — to bilet wstępu do egzekucji. Organ egzekucyjny, który z niego egzekwuje, bada tylko, czy spełnione są przesłanki formalne: tytuł, klauzula, doręczenie. Czy roszczenie w ogóle jeszcze materialnie istnieje, tego nie bada — nie jest do tego właściwy. To jest ten punkt, w którym jako dłużnik stają Państwo pozornie bezbronni: zapłacili Państwo, a maszyneria biegnie dalej, bo tytuł jest formalnie w porządku.
Właśnie tu wkracza powództwo przeciwegzekucyjne. Zarzuty, które dotyczą samego roszczenia stwierdzonego wyrokiem, dłużnik podnosi w drodze powództwa przed sądem procesu pierwszej instancji (§ 767 ust. 1 ZPO). To rozstrzygające ustawienie zwrotnicy: nie atakują Państwo pojedynczej czynności egzekucyjnej — zajęcia, terminu komornika — lecz atakują samo roszczenie, z którego prowadzona jest egzekucja. I robią to Państwo nie przed sądem egzekucyjnym, lecz przed sądem, który stworzył tytuł. Typowe zarzuty (materialnoprawne, materielle Einwendungen) to, że w międzyczasie Państwo wykonali, że skutecznie potrącili, że późniejsza ugoda lub zwolnienie usunęły wierzytelność, albo że roszczenie się przedawniło — krótko: wszystko, co następczo obala roszczenie stwierdzone tytułem.
Najostrzejszym filtrem tego przepisu jest prekluzja. Zarzuty są dopuszczalne tylko o tyle, o ile podstawy, na których się opierają, powstały dopiero po zamknięciu rozprawy, w której najpóźniej należało je zgłosić według przepisów ustawy, i nie mogą już być zgłoszone w drodze sprzeciwu (§ 767 ust. 2 ZPO). Prostymi słowami: momentem, który tu rozstrzyga, jest zamknięcie ostatniej rozprawy w procesie poprzedzającym. To, co zdarzyło się już wcześniej i co mogli Państwo wówczas podnieść, dla powództwa przeciwegzekucyjnego jest zużyte — nie da się tego nadrobić. Powództwo niesie tylko to, co powstało później. Dlatego dokładny moment wykonania, powstania stanu potrącalności lub zawarcia porozumienia nie jest rzeczą uboczną, lecz osią całego postępowania.
Aby nie pozostał drugi spór o to, o czym za pierwszym razem Państwo zapomnieli, ustawa żąda kompletności: w pozwie dłużnik musi zgłosić wszystkie zarzuty, które w chwili wniesienia powództwa był w stanie podnieść (§ 767 ust. 3 ZPO). Mają więc Państwo jedną próbę — i musi ona trafić. Kto zatrzymuje zarzut, by wnieść go osobno później, traci go. Wyższy Sąd Krajowy we Frankfurcie (Oberlandesgericht Frankfurt) rozciągnął tę myśl nawet poza samo powództwo: jeśli dłużnik egzekwowany zaniecha podniesienia zarzutów w ramach powództwa przeciwegzekucyjnego, choć jest to dla niego obiektywnie możliwe, jest nimi prekludowany — odpowiednio do myśli prawnej § 767 ust. 2 i ust. 3 ZPO — także wtedy, gdy chce je później dochodzić poprzez roszczenie z bezpodstawnego wzbogacenia lub odszkodowawcze (OLG Frankfurt, postanowienie z 15 lipca 2019 r. — 13 U 20/18). Kto podnosi za późno albo za mało, temu według tego orzeczenia nie pomoże już obejście przez późniejszy zwrot.
Powództwo przeciwegzekucyjne trzeba odróżnić od dwóch sąsiednich powództw, które często bywają mylone. Jeśli kwestionują Państwo nie roszczenie, lecz to, że klauzula wykonalności została słusznie przepisana na następcę prawnego lub na ziszczenie się warunku, droga wiedzie przez powództwo przeciwko klauzuli wykonalności (§ 768 ZPO); stosuje się tam odpowiednio § 767 ust. 1 i ust. 3. A gdy dotknięci są nie Państwo jako dłużnik, lecz osoba trzecia — na przykład dlatego, że komornik zajmuje rzecz, która wcale nie należy do dłużnika, lecz do dostawcy z zastrzeżeniem własności albo do leasingodawcy — właściwym środkiem jest powództwo ekscydencyjne: kto twierdzi, że przy przedmiocie egzekucji przysługuje mu prawo sprzeciwiające się jego zbyciu, dochodzi sprzeciwu w drodze powództwa przed sądem, w którego okręgu prowadzona jest egzekucja (§ 771 ust. 1 ZPO). Inaczej niż przy powództwie przeciwegzekucyjnym nie chodzi tam o wygaśnięcie roszczenia, lecz o własność zajętego przedmiotu.
Z praktyki Powództwo przeciwegzekucyjne samo z siebie nie zatrzymuje biegnącej egzekucji — biegnie ona dalej, gdy Państwo się procesują. Dlatego proszę od razu wraz z pozwem wnieść o tymczasowe wstrzymanie egzekucji: sąd procesu może zarządzić, że do rozstrzygnięcia o Państwa zarzutach egzekucja — za zabezpieczeniem lub bez niego — zostaje wstrzymana, a podjęte czynności uchylone (§ 769 ust. 1 ZPO). W wypadkach pilnych taką decyzję może wydać nawet sąd egzekucyjny, z terminem na przedłożenie rozstrzygnięcia sądu procesu (§ 769 ust. 2 ZPO). Twierdzenia faktyczne nośne dla wniosku trzeba uprawdopodobnić — proszę więc mieć dowód zapłaty lub ugody od początku pod ręką.
Tytuł jest ważny, lecz wierzytelność za nim wygasła, została odroczona lub się przedawniła: wykonanie, potrącenie, ugoda, zrzeczenie, przedawnienie (§ 767 ust. 1 ZPO). Właściwy jest sąd procesu pierwszej instancji. To Państwa droga, gdy mówią Państwo: „Tego już nie jestem winien".
Nie atakują Państwo roszczenia, lecz klauzulę, która została na przykład przepisana na następcę prawnego albo wydana mimo nieudowodnionego warunku (§ 768 ZPO). Stosuje się odpowiednio § 767 ust. 1 i ust. 3. Państwa droga, gdy mówią Państwo: „To nie ten wierzyciel może przeciwko mnie egzekwować".
Nie środek dłużnika, lecz osoby trzeciej: twierdzi ona, że przy zajętym przedmiocie przysługuje jej prawo sprzeciwiające się jego zbyciu (§ 771 ust. 1 ZPO), np. własność z zastrzeżeniem lub z leasingu. Właściwy jest sąd w miejscu egzekucji. Droga, gdy mówią Państwo: „To wcale nie jego własność, to moja".
Proszę najpierw wyjaśnić, na co się Państwo powołują — wykonanie, potrącenie, ugoda, zrzeczenie, przedawnienie — i kiedy powstała jego podstawa. Powództwo niesie tylko to, co powstało po zamknięciu rozprawy w procesie poprzedzającym (§ 767 ust. 2 ZPO). Ten jeden moment rozstrzyga o powodzeniu albo o oddaleniu.
Proszę zebrać w pozwie wszystko, co teraz mogą Państwo podnieść (§ 767 ust. 3 ZPO). Odkładanie jednego zarzutu na późniejszy drugi proces nie działa — jest wtedy stracony, a według postanowienia OLG Frankfurt nawet dla późniejszych roszczeń zwrotnych.
Pozew należy do sądu procesu pierwszej instancji — sądu, który stworzył tytuł, a nie sądu egzekucyjnego (§ 767 ust. 1 ZPO). Wniesiony w złym miejscu kosztuje czas, który przy trwającej egzekucji jest drogi.
Bez odrębnego wniosku egzekucja biegnie dalej. Proszę wnieść o tymczasowe wstrzymanie egzekucji według § 769 ZPO i uprawdopodobnić nośne fakty — dowodem zapłaty, tekstem ugody lub oświadczeniem o potrąceniu. W wypadkach pilnych sąd egzekucyjny może wkroczyć tymczasowo (§ 769 ust. 2 ZPO).
Przed pozwem proszę sprawdzić, czy naprawdę § 767 jest drogą. Gdy chodzi tylko o klauzulę, właściwy jest § 768; gdy dotknięta jest osoba trzecia, bo zajęto jej rzecz — powództwo ekscydencyjne (§ 771). Zły środek prowadzi do oddalenia, a nie do celu.
Najdroższym błędem jest prekluzja: kto podnosi zarzut dopiero teraz, choć jego podstawa istniała już przed zamknięciem rozprawy w procesie poprzedzającym, traci go (§ 767 ust. 2 ZPO). Proszę sprawdzić moment, zanim Państwo pozwą — a nie potem.
Kto zatrzymuje zarzut, by wnieść go w drugim postępowaniu, zostaje z pustymi rękami (§ 767 ust. 3 ZPO). OLG Frankfurt rozstrzygnął, że prekluzja z § 767 ust. 2 i ust. 3 ZPO rozciąga się nawet na późniejsze roszczenia z bezpodstawnego wzbogacenia i odszkodowawcze (OLG Frankfurt, 13 U 20/18). Wszystko naraz — albo nic.
Kto tylko pozywa, ale nie wnosi o wstrzymanie, musi przyglądać się, jak konto zostaje zajęte lub zajęte pozostaje, aż zapadnie wyrok. Wniosek z § 769 ZPO należy do sprawy od początku, poparty uprawdopodobnionymi faktami.
Przeciwko formalnie błędnej klauzuli pomaga nie § 767, lecz § 768; przeciwko zajęciu cudzej własności nie dłużnik, lecz osoba trzecia przez § 771. Kto myli powództwa, traci czas i koszty — a egzekucja tymczasem biegnie dalej.
Powództwo przeciwegzekucyjne to pełnoprawny proces cywilny przed sądem procesu poprzedzającego — z kosztami sądowymi i kosztami zastępstwa, które zależą od wartości wierzytelności, z której prowadzona jest egzekucja. Ramy czasowe zależą od sądu i od tego, jak jasno wykazany jest zarzut: zapłata udokumentowana dowodem rozstrzyga się szybciej niż sporna ugoda. Ważna jest równoległa zwrotnica przez tymczasowe wstrzymanie (§ 769 ZPO) — zapobiega ono temu, by egzekucja stworzyła fakty dokonane, gdy postępowanie główne jeszcze trwa.
Stałych cen ryczałtowych świadomie nie podajemy: czy Państwa zarzut pokonuje próg prekluzji z § 767 ust. 2 ZPO, zależy od dokładnego momentu wykonania, potrącenia lub porozumienia — a ten w każdym wypadku wygląda inaczej. Rząd wielkości poznają Państwo, gdy będziemy znać tytuł, przebieg procesu poprzedzającego i Państwa dowody — wraz z uczciwą oceną, czy powództwo przeciwegzekucyjne się unosi, czy właściwym jest inny środek prawny i czy zarazem da się osiągnąć tymczasowe wstrzymanie.
Ponieważ organ egzekucyjny bada tylko przesłanki formalne — tytuł, klauzulę, doręczenie — a nie to, czy roszczenie materialnie jeszcze istnieje. Państwa wykonanie to zarzut przeciwko samemu roszczeniu stwierdzonemu tytułem, którego w postępowaniu egzekucyjnym podnieść nie można. Jego miejscem jest powództwo przeciwegzekucyjne przed sądem procesu pierwszej instancji (§ 767 ust. 1 ZPO).
Sąd procesu pierwszej instancji — czyli sąd, który stworzył tytuł, a nie sąd egzekucyjny i nie sąd w miejscu zajęcia (§ 767 ust. 1 ZPO). Tylko gdy osoba trzecia występuje z powództwem ekscydencyjnym, właściwy jest sąd w miejscu prowadzenia egzekucji (§ 771 ust. 1 ZPO).
To rozstrzygająca przeszkoda. Dopuszczalne są tylko zarzuty, których podstawy powstały dopiero po zamknięciu rozprawy w procesie poprzedzającym (§ 767 ust. 2 ZPO). To, co istniało już wcześniej i co mogli Państwo wówczas podnieść, jest zużyte. Dlatego dokładny moment Państwa zapłaty, potrącenia lub porozumienia jest sednem sprawy — i musi być wyjaśniony przed wniesieniem pozwu.
Nie. W pozwie muszą Państwo zgłosić wszystkie zarzuty, które w chwili jego wniesienia mogą Państwo podnieść (§ 767 ust. 3 ZPO). OLG Frankfurt rozstrzygnął, że prekluzja rozciąga się nawet na późniejszy zwrot poprzez prawo bezpodstawnego wzbogacenia lub odszkodowawcze (OLG Frankfurt, postanowienie z 15 lipca 2019 r. — 13 U 20/18). Mają Państwo jedną próbę — musi być kompletna.
Tak, jeśli nic Państwo nie zrobią. Dlatego proszę wraz z pozwem wnieść o tymczasowe wstrzymanie: sąd procesu może zarządzić, że egzekucja do czasu rozstrzygnięcia zostaje wstrzymana, a podjęte czynności uchylone (§ 769 ust. 1 ZPO); w wypadkach pilnych może wkroczyć tymczasowo także sąd egzekucyjny (§ 769 ust. 2 ZPO). Nośne fakty trzeba uprawdopodobnić.
Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48. Zwłaszcza gdy egzekucja już biegnie, decyduje tempo — proszę opisać sprawę raczej wcześniej niż później, aby zarazem można było sprawdzić tymczasowe wstrzymanie.
„Przy powództwie przeciwegzekucyjnym wygrywa nie ten, kto ma rację, lecz ten, kto swój zarzut w porę i w całości położy na stole — kto przychodzi za późno albo coś odkłada, traci go, często ostatecznie", radzi w takich sprawach adwokat Sebastian Müller.
Proszę opisać krótko, o co chodzi — otrzymają Państwo pierwszą ocenę. Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48.
Opisz swoją sprawę