Wyrok jest, nakaz wykonania (Vollstreckungsbescheid) leży w aktach — a zapłaty i tak nie ma. Najprostsza droga wiedzie przez rachunek bankowy dłużnika: zajęcie rachunku bankowego (Kontopfändung) na podstawie postanowienia o zajęciu i przekazaniu (Pfändungs- und Überweisungsbeschluss, w skrócie PfÜB). Poniżej piszemy, co muszą Państwo mieć w ręku, jak według niemieckiego ZPO przebiega zajęcie konta, dlaczego bank jest Państwu winien informację — i dlaczego na końcu często nie trafia do Państwa całe saldo.
Vollstreckungsbescheid albo wyrok leży w szufladzie, a konto dłużnika pozostaje nietknięte. Teraz rozstrzyga się, czy tytuł zostanie papierem, czy stanie się pieniądzem. Zajęcie rachunku to droga o najmniejszym nakładzie — pod warunkiem że wiedzą Państwo, gdzie dłużnik prowadzi konto, i że tytuł da się czysto doręczyć.
PfÜB kieruje się zawsze do konkretnego banku — nie da się zająć konta „w ciemno". Gdy brakuje numeru rachunku, droga wiedzie przez wyjawienie majątku dłużnika (Vermögensauskunft) u komornika, w którym musi on ujawnić m.in. swoje konta (§ 802c ZPO). Dopiero z tą informacją zajęcie rachunku trafia w cel.
Przy dłużniku, do którego dobiera się kilku wierzycieli, liczy się tempo. Kto zajmuje pierwszy, zapewnia sobie lepsze pierwszeństwo — późniejsze zajęcia dochodzą do głosu dopiero wtedy, gdy pierwszy zostanie zaspokojony (§ 804 ZPO). Zwlekanie kosztuje tu nie tylko czas, lecz w pewnych okolicznościach same pieniądze.
Na początku nie stoi zajęcie, lecz tytuł. Egzekucja według niemieckiego ZPO może się zacząć dopiero wtedy, gdy zejdą się trzy rzeczy: wykonalny tytuł, dołączona do niego klauzula wykonalności (Vollstreckungsklausel) i doręczenie tytułu dłużnikowi (§ 750 ZPO). Jeżeli Państwa roszczenie zależy od nadejścia dnia kalendarzowego — na przykład wymagalności raty — egzekucję wolno prowadzić dopiero po jego upływie (§ 751 ZPO). Sam tytuł zdobywają Państwo wcześniej: przy bezspornych wierzytelnościach szybko przez sądowy nakaz zapłaty (Mahnbescheid) do Vollstreckungsbescheid, przy spornych — w pełnym dochodzeniu należności w Niemczech do wyroku. Bez tej podstawy przy zajęciu rachunku nie ruszą Państwo z miejsca.
Do zajęcia wierzytelności właściwy jest nie komornik, lecz sąd egzekucyjny (Vollstreckungsgericht): sąd rejonowy (Amtsgericht), przy którym dłużnik ma swój ogólny sąd właściwości miejscowej (§ 828 ZPO). To tam wnoszą Państwo o postanowienie o zajęciu i przekazaniu. Postanowienie wydaje dwa rozstrzygnięcia naraz. Po pierwsze sąd zakazuje bankowi jako dłużnikowi zajętej wierzytelności (Drittschuldner) płacić dłużnikowi, a zarazem zakazuje dłużnikowi rozporządzać wierzytelnością — czyli swoim saldem (§ 829 ust. 1 ZPO). Zajęcie następuje w chwili, w której postanowienie zostaje doręczone bankowi (§ 829 ust. 3 ZPO) — a nie już z wnioskiem i nie dopiero z doręczeniem dłużnikowi. Od tego momentu saldo jest zablokowane.
Samo zablokowanie jeszcze Państwu jednak nie pomaga — chcą Państwo pieniędzy. O to dba druga część postanowienia: zajęta wierzytelność zostaje przekazana Państwu do ściągnięcia (§ 835 ust. 1 ZPO). Dzięki temu mogą Państwo żądać salda bezpośrednio od banku. Przy rachunku bankowym osoby fizycznej obowiązuje jednak okres oczekiwania: z zajętego salda wolno spełnić świadczenie na Państwa rzecz dopiero miesiąc po doręczeniu bankowi postanowienia o przekazaniu (§ 835 ust. 3 ZPO). Ten miesięczny termin daje dłużnikowi czas na powołanie się na ochronę przed egzekucją. Zajęciem objęte jest przy tym saldo istniejące w dniu doręczenia oraz salda dzienne kolejnych dni (§ 833a ZPO).
Czy na koncie w ogóle coś jest, bank z własnej woli Państwu nie powie. Na Państwa żądanie dłużnik zajętej wierzytelności musi jednak w ciągu dwóch tygodni od doręczenia postanowienia o zajęciu złożyć oświadczenie banku (Drittschuldnererklärung): czy i w jakiej wysokości uznaje wierzytelność, czy inni wierzyciele już dokonali zajęcia i czy chodzi o rachunek chroniony przed egzekucją (§ 840 ust. 1 ZPO). Wezwanie do złożenia tego oświadczenia musi zostać ujęte w doręczeniu; jeżeli bank ze swojej winy go nie spełni, odpowiada wobec Państwa za powstałą stąd szkodę (§ 840 ust. 2 ZPO). Gdy bank milczy całkowicie, według orzecznictwa niemieckiego Sądu Najwyższego (BGH) jest to milczenie „wymowne": mogą Państwo wówczas wyjść z założenia, że wierzytelność da się ściągnąć, i pozwać ją wprost — kosztów ponownego, samego tylko wezwania milczącego banku i tak jednak Państwo nie odzyskają (BGH, wyrok z 04.05.2006 — IX ZR 189/04).
Najważniejszą granicą jest ochrona przed egzekucją. Każda osoba fizyczna może zażądać od swojego banku, aby jej rachunek bieżący był prowadzony jako rachunek chroniony przed egzekucją (Pfändungsschutzkonto, P-Konto) — także jeszcze po tym, jak doszło do zajęcia (§ 850k ZPO). Na P-Konto dłużnikowi zostaje chroniona miesięczna kwota wolna, powiązana z częścią wynagrodzenia za pracę wolną od zajęcia; ponad tę kwotę wolną nie może on rozporządzać — i tylko ta przewyższająca część trafia do Państwa (§ 899 ust. 1 ZPO). Dokładna wysokość kwoty wolnej jest ustalona ustawowo i podlega regularnej aktualizacji; rośnie ona ponadto, gdy dłużnik wykaże obowiązki alimentacyjne. Dla Państwa jako wierzyciela oznacza to: jeżeli dłużnik prowadzi P-Konto i wpływa tam w istocie tylko bieżący dochód, zajęcie rachunku może gospodarczo trafić w próżnię, choć tytuł jest bez zarzutu.
Z praktyki Proszę wyraźnie zażądać oświadczenia banku już we wniosku o zajęcie — to Państwa system wczesnego ostrzegania: dowiadują się Państwo, czy jest saldo, czy zajęli już inni i czy istnieje P-Konto, zanim skalkulują Państwo dalsze kroki. I proszę pilnować pierwszeństwa: jeżeli inny wierzyciel uzyska doręczenie do tego samego banku przed Państwem, jego prawo zastawu wyprzedza Państwa (§ 804 ust. 3 ZPO). Przy kilku wierzycielach wygrywa nie ten, kto ma rację, lecz ten, kto pierwszy doręczy.
Proszę położyć obok siebie wykonalny tytuł, klauzulę wykonalności i dowód doręczenia (§ 750 ZPO). Jeżeli brakuje jednego z trzech, wniosek zostanie oddalony. Doręczenie dłużnikowi może nastąpić także jednocześnie z rozpoczęciem egzekucji.
PfÜB potrzebuje konkretnego banku jako dłużnika zajętej wierzytelności. Gdy konto jest Państwu nieznane, przez wyjawienie majątku u komornika da się ustalić, gdzie dłużnik prowadzi rachunki (§ 802c ZPO). Zająć konta „w ciemno" nie sposób.
Właściwy jest sąd rejonowy przy ogólnym sądzie właściwości dłużnika (§ 828 ZPO). Do wniosku należy użyć urzędowego formularza. Zajęcie (§ 829 ZPO) i przekazanie do ściągnięcia (§ 835 ZPO) wnoszą Państwo w jednym postanowieniu.
Proszę ująć żądanie oświadczenia we wniosku. Bank musi wtedy w ciągu dwóch tygodni ujawnić, czy i w jakiej wysokości istnieje saldo oraz czy zajęli już inni (§ 840 ZPO).
Postanowienie zostaje doręczone bankowi; dopiero z tym zajęcie jest dokonane (§ 829 ust. 3 ZPO). Przy koncie prywatnym bank płaci Państwu dopiero miesiąc po doręczeniu postanowienia o przekazaniu (§ 835 ust. 3 ZPO). W tym czasie okazuje się, czy dłużnik powołuje się na ochronę przed egzekucją.
Przy kilku wierzycielach o tym, kto dochodzi do głosu pierwszy, decyduje sam moment doręczenia do banku (§ 804 ust. 3 ZPO). Kto składa wniosek sprawnie i w prawidłowej formie, zapewnia sobie lepsze miejsce — późniejsze zajęcia stają dopiero za nim.
Zajęcie rachunku w niewłaściwym banku to stracony czas i stracone koszty. Proszę wcześniej ustalić rachunek — w razie potrzeby przez wyjawienie majątku (§ 802c ZPO). PfÜB bez szansy trafienia nie jest środkiem nacisku, lecz tylko rachunkiem do zapłaty.
Drittschuldnererklärung mówi Państwu, czy dalszy nakład się opłaca: czy jest saldo, czy istnieją zajęcia wyprzedzające, czy jest P-Konto (§ 840 ZPO). Na tej podstawie trzeźwo decydują Państwo, czy ściągać, czy czekać, czy sięgnąć po inny składnik majątku.
Gdy dłużnik prowadzi rachunek chroniony przed egzekucją, zostaje mu miesięczna kwota wolna; tylko saldo ponad nią do Państwa dociera (§§ 850k, 899 ZPO). Przy dłużniku, którego konto widzi w istocie tylko bieżący dochód, zajęcie rachunku może gospodarczo trafić w próżnię — wtedy sięgnięcie po inne wartości bywa bardziej wydajne.
Postanowienie o zajęciu i przekazaniu to droga egzekucyjna o najmniejszym nakładzie: koszty sądowe są niewielkie, a skuteczne postanowienie często leży w ręku już po kilku tygodniach. Jeżeli na koncie coś jest, doręczenie blokuje saldo natychmiast (§ 829 ust. 3 ZPO); przy koncie prywatnym pieniądze płyną do Państwa po upływie miesięcznego terminu (§ 835 ust. 3 ZPO). Dobra wiadomość dla Państwa jako wierzyciela: niezbędne koszty egzekucji obciążają co do zasady dłużnika i powiększają kwotę do ściągnięcia.
Stałych cen ryczałtowych świadomie nie podajemy: czy i ile przyniesie zajęcie rachunku, zależy od salda, od zajęć wyprzedzających i od tego, czy w drodze stoi rachunek chroniony przed egzekucją. Rząd wielkości poznają Państwo, gdy będziemy znać Państwa tytuł i sytuację dłużnika — wraz z uczciwą oceną, kiedy zajęcie rachunku jest właściwym środkiem, a kiedy inna droga daje więcej. Jak cała droga od tytułu do egzekucji wygląda w całości, opisujemy w poradniku dochodzenie należności w Niemczech.
Nie. Egzekucja zakłada wykonalny tytuł, klauzulę wykonalności i doręczenie dłużnikowi (§ 750 ZPO). Tytuł zdobywają Państwo przy bezspornych wierzytelnościach przez nakaz zapłaty i Vollstreckungsbescheid, przy spornych w dochodzeniu należności w Niemczech. Dopiero potem zajęcie rachunku jest możliwe.
W chwili, w której postanowienie o zajęciu zostaje doręczone bankowi (§ 829 ust. 3 ZPO). Od tego momentu bank nie może już płacić dłużnikowi, a dłużnik nie może już rozporządzać saldem. Przy koncie prywatnym bank wolno jednak spełnić świadczenie na Państwa rzecz dopiero miesiąc po doręczeniu postanowienia o przekazaniu (§ 835 ust. 3 ZPO).
Z oświadczenia banku (Drittschuldnererklärung). Na Państwa żądanie bank musi w ciągu dwóch tygodni oświadczyć, czy i w jakiej wysokości istnieje saldo oraz czy zajęli już inni (§ 840 ZPO). Proszę wyraźnie zażądać tego oświadczenia we wniosku o zajęcie — pokazuje ono wcześnie, czy dalszy nakład się opłaca.
Niekoniecznie nic, ale tylko część ponad kwotę wolną. Na rachunku chronionym przed egzekucją zostaje dłużnikowi miesięczna kwota wolna; tylko saldo ponad nią do Państwa dociera (§§ 850k, 899 ZPO). Wysokość kwoty wolnej jest ustalona ustawowo i podlega regularnej aktualizacji; rośnie ona wraz z wykazanymi obowiązkami alimentacyjnymi. Czy zajęcie rachunku jeszcze się opłaca, zależy od konkretnego przypadku.
Ten, kto zajmuje pierwszy. Wcześniejsze zajęcie tworzy prawo zastawu z pierwszeństwem; późniejsze zajęcia dochodzą do głosu dopiero wtedy, gdy wierzyciel z pierwszeństwem zostanie zaspokojony (§ 804 ust. 3 ZPO). Dlatego przy dłużniku z kilkoma wierzycielami liczy się każdy dzień — pierwszeństwo rozstrzyga się w momencie doręczenia do banku.
Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48. Zwłaszcza gdy kilku wierzycieli dobiera się do tego samego dłużnika, o pierwszeństwie decyduje tempo — proszę opisać sprawę raczej wcześniej niż później.
„Przy zajęciu rachunku wygrywa rzadko ten, kto najgłośniej upomina, lecz ten, kto jako pierwszy doręczy czyste postanowienie — i kto wcześniej wie, gdzie w ogóle jest co brać", radzi w takich sprawach adwokat Sebastian Müller.
Proszę opisać krótko, o co chodzi — otrzymają Państwo pierwszą ocenę. Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48.
Opisz swoją sprawę