Ze wspólników zrobili się przeciwnicy: uchwały są blokowane, jeden członek zarządu ma odejść, inny wspólnik czuje się wypychany ze spółki. Dopóki fronty stoją, spór paraliżuje przedsiębiorstwo — a kto działa w afekcie, popełnia błędy formalne, które później obalają jego własną uchwałę. Poniżej wyjaśniamy, jakie drogi otwiera Państwu niemieckie prawo spółek (według niemieckiej ustawy GmbHG), gdzie czają się pułapki i co zrobić, zanim konflikt zacznie kosztować firmę.
Wspólnik będący zarazem członkiem zarządu prowadzi firmę pod ścianę, albo odwrotnie: chcą Państwa wypchnąć z zarządu. Teraz rozstrzyga, czy odwołanie zostało czysto uchwalone, czy policzono właściwe głosy — i czy w ogóle istnieje ważny powód, jeśli umowa spółki go wymaga.
Dwa obozy, każdy z połową głosów, żadnej większości do niczego: brak wypłaty, brak inwestycji, brak decyzji kadrowych. Pat potrafi zagłodzić zdrową firmę. Pytanie brzmi, kto przy którym punkcie naprawdę może głosować — i która dźwignia rozwiązuje blokadę.
Zaufanie zniszczone, współpraca stała się nie do zniesienia. Czy chcą Państwo umorzyć udział, czy wyłączyć wspólnika — czy ma to dotknąć Państwa samych: tu chodzi o duże pieniądze, o właściwą kolejność i o formalności, na których łamie się pochopna uchwała.
Na początku każdego sporu wspólników stoi pytanie, kto o czym może decydować. W niemieckiej GmbH władza leży u zgromadzenia wspólników: ono zatwierdza roczne sprawozdanie finansowe, powołuje i odwołuje członków zarządu, decyduje o umorzeniu udziałów oraz o procesach przeciw członkom zarządu lub wspólnikom (§ 46 GmbHG). Uchwały zapadają co do zasady większością oddanych głosów, a każde euro udziału daje jeden głos (§ 47 ust. 1 i 2 GmbHG).
Najostrzejszą dźwignią w sporze jest często odwołanie członka zarządu. Co do zasady jest ono możliwe w każdym czasie, bez potrzeby podawania powodu (§ 38 ust. 1 GmbHG). Wiele umów spółki jednak to ogranicza: wtedy odwołanie powołania jest dopuszczalne tylko z ważnego powodu — na przykład przy rażącym naruszeniu obowiązków albo niezdolności do prawidłowego prowadzenia spraw (§ 38 ust. 2 GmbHG). Czy taki ważny powód istnieje, rozstrzyga później nie władcze słowo, lecz sąd: według orzecznictwa liczy się to, czy w chwili podjęcia uchwały rzeczywiście istniał ważny powód, a udowodnić go musi ten, kto się na niego powołuje (BGH, wyrok z 04.04.2017 — II ZR 77/16).
Rozstrzygający — i w ferworze sporu chętnie przeoczany — jest zakaz głosowania (Stimmverbot). Nikt nie może być sędzią we własnej sprawie: kto ma być uchwałą zwolniony ze zobowiązania albo któremu udziela się absolutorium, nie ma prawa głosu; to samo dotyczy uchwały o czynności prawnej albo sporze sądowym właśnie przeciw temu wspólnikowi (§ 47 ust. 4 GmbHG). O własnym odwołaniu jako członek zarządu z ważnego powodu dotknięty wspólnik dlatego głosować nie może (BGH, wyrok z 04.04.2017 — II ZR 77/16). Kto ten zakaz zlekceważy i policzy niewłaściwe głosy, ryzykuje, że jego uchwała zostanie zaskarżona i uznana za nieważną.
Gdy wspólnik ma trwale opuścić spółkę, prowadzą tam dwie drogi. Pierwszą jest umorzenie udziału (Einziehung, § 34 GmbHG). Jest dopuszczalne tylko o tyle, o ile przewiduje je umowa spółki; wbrew woli dotkniętego nawet tylko wtedy, gdy jego przesłanki stały w umowie spółki, zanim nabył on udział (§ 34 ust. 1 i 2 GmbHG). Według orzecznictwa umorzenie staje się skuteczne już z zawiadomieniem o uchwale — a nie dopiero, gdy zapłacono odprawę; w zamian wspólnicy, którzy podjęli uchwałę, odpowiadają wobec ustępującego proporcjonalnie do udziału za jego odprawę, jeśli nie zabezpieczą jej z wolnego majątku spółki albo nie rozwiążą spółki (BGH, wyrok z 24.01.2012 — II ZR 109/11). I uwaga: jeśli już przy podjęciu uchwały jest pewne, że odprawy nie da się zapłacić z wolnego, nienaruszającego kapitału zakładowego majątku (§ 34 ust. 3, § 30 ust. 1 GmbHG), uchwała o umorzeniu jest nieważna od samego początku.
Drugą drogą jest wyłączenie z ważnego powodu (Ausschluss). Nie potrzeba do niego regulacji w umowie spółki: gdy dalsza współpraca jest nie do zniesienia, wspólnik może zostać wyłączony z GmbH wyrokiem; wyłączenie staje się wówczas skuteczne już z prawomocnością wyroku i nie zależy od zapłaty odprawy (BGH, wyrok zaoczny z 11.07.2023 — II ZR 116/21). Ponieważ jest to szczególnie głęboka ingerencja, orzecznictwo wymaga dla przygotowującej uchwały wspólników o powództwie o wyłączenie — o ile umowa spółki nie stanowi inaczej — kwalifikowanej większości trzech czwartych oddanych głosów, przy czym głos dotkniętego się nie liczy (BGH, wyrok z 13.01.2003 — II ZR 227/00). Wyłączenie jest zawsze środkiem ostatecznym, nie pierwszym ciosem.
A nawet gdy wcale nie chcą Państwo atakować, lecz tylko wiedzieć, co dzieje się w „Państwa" firmie: każdy wspólnik ma prawo do niezwłocznej informacji o sprawach spółki oraz do wglądu w księgi i pisma (§ 51a GmbHG). Tego prawa umowa spółki nie może wyłączyć, a odmówić go mogą członkowie zarządu tylko pod wąskimi przesłankami i tylko na podstawie uchwały wspólników. Jeśli mimo to zataja się przed Państwem informację, mogą ją Państwo wyegzekwować sądownie (§ 51b GmbHG).
Praktyka Zanim podejmą Państwo uchwałę, niech wyjaśnią na piśmie dwie rzeczy: kto przy tym punkcie w ogóle może głosować i czy zgromadzenie zwołano co do formy i terminu prawidłowo. Na tych dwóch pytaniach rozbija się w praktyce więcej uchwał niż na samym przedmiocie sporu. Uchwała, która później zostaje obalona jako nieważna, jest gorsza niż brak uchwały — kosztuje czas, pieniądze i następną rundę konfliktu.
Niech Państwo uporządkują umowę spółki, listę wspólników, protokoły i korespondencję i utrwalą przebieg w notatce z pamięci. Co dziś wydaje się jasne, za pół roku jest sporne — a czego nie potrafią Państwo wykazać, nie liczy się przed sądem.
Zaproszenie następuje listem poleconym, z terminem co najmniej jednego tygodnia, a cel każdego punktu uchwały musi być zapowiedziany (§ 51 GmbHG). Jeśli głosuje się nad czymś, co nie było prawidłowo zapowiedziane, uchwała jest zaskarżalna. Jako mniejszość od dziesięciu procent kapitału zakładowego mogą Państwo sami zażądać zwołania, a w razie potrzeby sami je przeprowadzić (§ 50 GmbHG).
Gdy chodzi o odwołanie, wyłączenie albo proces przeciw wspólnikowi, dotknięty przy tym punkcie głosować nie może (§ 47 ust. 4 GmbHG). Niech Państwo wyjaśnią to wcześniej — nie w sporze przy stole zgromadzenia, gdzie z błędu proceduralnego rodzi się następne powództwo o nieważność.
Niech Państwo utrwalą, kto był obecny, jak głosowano i jaki wynik stwierdził przewodniczący zgromadzenia. Kto chce zaatakować wady formalne — jak brak wymaganej większości — musi to zrobić w terminie w drodze powództwa o uchylenie uchwały (Anfechtungsklage); czysty protokół jest przy tym Państwa najważniejszym dowodem.
Jeśli odmawia się Państwu wglądu, niech Państwo wyegzekwują swoje prawo do informacji (§§ 51a, 51b GmbHG). Gdy przedsiębiorstwo stoi trwale, są dalsze drogi aż po powództwo o rozwiązanie spółki z ważnego powodu (powództwo o rozwiązanie spółki — Auflösungsklage, § 61 GmbHG) — która dźwignia pasuje, zależy od Państwa udziału i Państwa celu.
Rzucone „wyrzucenie" albo spontaniczne wypowiedzenie „ze skutkiem natychmiastowym" to najdroższa droga. Uporządkowana uchwała z czystym zwołaniem, sprawdzonymi zakazami głosowania i protokołem broni się przed sądem — uchwała z wściekłości upada.
Najczęstszy błąd formalny: dotknięty wspólnik liczy swój własny głos, choć podlega zakazowi głosowania (§ 47 ust. 4 GmbHG). To czyni uchwałę zaskarżalną — i darowuje drugiej stronie dokładnie tę powierzchnię ataku, której szuka.
Jeśli już przy podjęciu uchwały jest pewne, że odprawy nie da się spełnić z wolnego majątku, uchwała o umorzeniu jest nieważna (BGH, wyrok z 24.01.2012 — II ZR 109/11). Kto to przeoczy, traci nie tylko uchwałę, lecz jako uchwalający wspólnik może wpaść w osobistą odpowiedzialność za odprawę.
Wyłączenie z ważnego powodu to najostrzejszy miecz i zawsze tylko ultima ratio (BGH, wyrok zaoczny z 11.07.2023 — II ZR 116/21). Kto je prowadzi, nie wyczerpawszy łagodniejszych środków i nie mając pewnej kwalifikowanej większości (BGH, wyrok z 13.01.2003 — II ZR 227/00), ryzykuje przegraną wraz z kosztami.
Spór wspólników rzadko kosztuje najwięcej tam, gdzie się tego oczekuje. Właściwy rachunek wystawiają nie koszty sądowe i adwokackie, lecz miesiące, w których nikt już nie decyduje: odłożone inwestycje, niepewni pracownicy, przepuszczone szanse. Właśnie dlatego opłaca się działać wcześnie i w sposób uporządkowany, zamiast pozwolić konfliktowi eskalować.
Konkretne koszty zależą od tego, jakiej drogi wymaga Państwa sytuacja — pojedyncze zaskarżenie uchwały, powództwo o wyłączenie albo o rozwiązanie spółki, czy rozwiązanie negocjacyjne, które kończy spór całkiem bez sądu. Stałych cen ryczałtowych świadomie nie podajemy: co ma sens, rozstrzyga się dopiero, gdy poznamy umowę spółki, układ udziałów i cel. Rząd wielkości i uczciwą ocenę, kiedy droga przez sąd się opłaca, a kiedy szybciej doprowadzi Państwa do celu porozumienie, otrzymają Państwo, gdy tylko poznamy Państwa sprawę.
Co do zasady odwołanie jest możliwe w każdym czasie (§ 38 ust. 1 GmbHG) — chyba że umowa spółki dopuszcza je tylko z ważnego powodu (§ 38 ust. 2 GmbHG). Gdy chodzi o odwołanie z ważnego powodu, dotknięty przy tej uchwale głosować nie może, a czy powód rzeczywiście istnieje, sprawdza w razie sporu sąd (BGH, wyrok z 04.04.2017 — II ZR 77/16). Rozstrzygają więc nie tylko większość, lecz także zakaz głosowania i powód.
Dwiema drogami: przez umorzenie jego udziału, jeśli przewiduje je umowa spółki (§ 34 GmbHG), albo — także bez regulacji w umowie spółki — przez wyłączenie z ważnego powodu w drodze wyroku (BGH, wyrok zaoczny z 11.07.2023 — II ZR 116/21). Obie drogi są związane surowymi przesłankami, kosztują odprawę i są zawsze środkiem ostatecznym. Która pasuje, zależy od Państwa umowy spółki, powodów i Państwa udziału.
Jako wspólnik mają Państwo nieodbieralne prawo do informacji o sprawach spółki i do wglądu w księgi i pisma (§ 51a GmbHG). Umowa spółki nie może Państwu tego prawa odebrać. Jeśli członkowie zarządu odmawiają informacji bez nośnego powodu, mogą ją Państwo wymusić sądownie (§ 51b GmbHG) — często już to jest dźwignia, która wprawia zablokowaną sytuację w ruch.
Nie. Według orzecznictwa umorzenie staje się skuteczne już z zawiadomieniem o uchwale, a nie dopiero z zapłatą odprawy. W zamian uchwalający wspólnicy odpowiadają wobec ustępującego proporcjonalnie do udziału za jego odprawę, jeśli nie zabezpieczą jej z wolnego majątku spółki (BGH, wyrok z 24.01.2012 — II ZR 109/11). Jeśli niewypłacalność odprawy jest pewna już przy podjęciu uchwały, uchwała jest nieważna od samego początku.
Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48. Zwłaszcza gdy zbliża się zgromadzenie albo biegnie termin do zaskarżenia uchwały, liczy się każdy dzień — proszę opisać sytuację raczej wcześniej niż później.
„Spór wspólników prawie zawsze da się uporządkować — ale tylko wtedy, gdy formę stawia się przed uczuciem. Kto w afekcie przepycha uchwałę, ma następny spór już zaprogramowany", mówi adwokat Sebastian Müller.
Ten artykuł dotyczy sporu wspólników w Niemczech. Jeśli dopiero zakładają Państwo spółkę albo zmieniają jej strukturę, porządkujemy sąsiednie tematy w tekstach Założenie GmbH w Niemczech, Założenie UG (haftungsbeschränkt) w Niemczech, Odpowiedzialność członka zarządu w Niemczech, Pożyczka wspólnika w Niemczech oraz Podwyższenie kapitału zakładowego w Niemczech — wszystkie w świecie Spółki i odpowiedzialność.
Proszę krótko opisać, o co chodzi — otrzymają Państwo pierwszą ocenę. Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48.
Opisz swoją sprawę