Wyrok albo nakaz wykonania (Vollstreckungsbescheid) jest, a zapłaty i tak brak — i wyobrażają sobie Państwo, jak komornik sądowy (Gerichtsvollzieher) puka do drzwi dłużnika i zabiera to, co wartościowego stoi w mieszkaniu. Dostęp do ruchomości dłużnika to zajęcie ruchomości (Sachpfändung). Poniżej piszemy, co muszą Państwo mieć w ręku, co komornik według niemieckiego ZPO zająć może, a czego nie, jak z rzeczy robi się pieniądze — i dlaczego wizyta u dłużnika przynosi często mniej, niż się wydaje.
Wyrok albo Vollstreckungsbescheid leży w szufladzie, a dłużnik się nie rusza. Komornik sądowy to klasyczna droga, aby poszukać wartości u samego dłużnika. Nie zadziała jednak z własnej woli — potrzebuje Państwa zlecenia egzekucyjnego i wykonalnego wypisu tytułu.
Czy zajęcie ruchomości się opłaci, rzadko wiadomo z góry. Gdy komornik nie znajdzie nic do spieniężenia, wizyta nie idzie na marne: może odebrać dłużnikowi wyjawienie majątku (Vermögensauskunft), w którym ten ujawnia cały swój majątek (§ 802c ZPO). Z tej informacji wynika następny, często bardziej wydajny dostęp — na przykład do konta albo do wynagrodzenia.
Przy dłużniku, do którego dobiera się kilku wierzycieli, liczy się przewaga czasowa. Kto zajmuje pierwszy, zapewnia sobie prawo zastawu z pierwszeństwem — późniejsze zajęcia dochodzą do głosu dopiero wtedy, gdy pierwszy zostanie zaspokojony (§ 804 ust. 3 ZPO). Dlatego zlecenia dla komornika nie warto odkładać.
Na początku nie stoi zajęcie, lecz tytuł. Egzekucja według niemieckiego ZPO może się zacząć dopiero wtedy, gdy zejdą się trzy rzeczy: wykonalny tytuł, w którym wierzyciel i dłużnik są wskazani z imienia i nazwiska, dołączona do niego klauzula wykonalności (Vollstreckungsklausel) i doręczenie tytułu dłużnikowi (§ 750 ZPO). Jeżeli Państwa roszczenie zależy od nadejścia dnia kalendarzowego — na przykład wymagalności raty — egzekucję wolno prowadzić dopiero po jego upływie (§ 751 ZPO). Sam tytuł zdobywają Państwo wcześniej: przy bezspornych wierzytelnościach szybko, przy spornych w pełnym dochodzeniu należności w Niemczech do wyroku. Bez tej podstawy żaden komornik nie zapuka.
Do zajęcia ruchomości właściwy jest nie sąd, lecz komornik sądowy. Działa on na Państwa zlecenie egzekucyjne i ma dążyć do sprawnego, pełnego oraz oszczędnego ściągnięcia należności; należy do tego także próba polubownego załatwienia sprawy (§ 802a ZPO). Zlecenie składają Państwo wraz z wykonalnym wypisem tytułu — komornik samodzielnie ocenia potem, co u dłużnika zastanie i zabierze. Im jaśniej Państwa zlecenie opisze stan faktyczny i możliwe składniki majątku, tym celniej może szukać.
U dłużnika komornik nie może jednak zapakować wszystkiego i nie może zająć więcej, niż to konieczne. Zajęcie nie może być rozciągane dalej, niż potrzeba na zaspokojenie Państwa należności i na pokrycie kosztów egzekucji — to zakaz nadmiernego zajęcia. A zaniechać go trzeba w całości, gdy ze sprzedaży nie można spodziewać się nadwyżki ponad koszty (§ 803 ZPO). Bezużyteczne zajęcie, które na końcu kosztuje więcej, niż przynosi, jest z góry niedopuszczalne. To dlatego używana meblościanka zwykle zostaje na miejscu: jej cena z licytacji nie pokryłaby nawet nakładu.
Zajęcie następuje przez dostęp do rzeczy będących we władztwie (Gewahrsam) dłużnika: komornik obejmuje je w posiadanie (§ 808 ust. 1 ZPO). Przedmioty codziennego użytku poza pieniędzmi, kosztownościami i papierami wartościowymi z reguły pozostawia u dłużnika — wtedy zaznacza zajęcie pieczęcią, znaną w Niemczech jako „Kuckuck" (§ 808 ust. 2 ZPO). Rzecz należy wprawdzie nadal do dłużnika, jest jednak zajęta; sprzedać jej już nie wolno. Także rzeczy, które znajdują się u Państwa jako wierzyciela albo u gotowej do ich wydania osoby trzeciej, komornik może zająć (§ 809 ZPO).
Najważniejszą granicą jest ochrona przed zajęciem rzeczy. Zajęciu nie podlegają między innymi przedmioty, których dłużnik potrzebuje do skromnego prowadzenia życia i gospodarstwa domowego albo do wykonywania pracy zarobkowej, dalej część posiadanej gotówki oraz obrączki ślubne, ordery i określone dokumenty (§ 811 ZPO). Kluczowy przekaz dla Państwa: zwykłe wyposażenie domowe i narzędzia pracy są nietykalne. Zająć da się raczej wartościowe pojedyncze przedmioty — pojazd, którego nie używa się zawodowo, drogie zegarki, gotówkę ponad kwotę wolną. Dlatego zajęcie ruchomości u przeciętnego dłużnika prywatnego bywa najbardziej wydajnym rozczarowaniem: tytuł jest bez zarzutu, a na końcu wizyty i tak stoi niewiele, co da się spieniężyć.
Gdy komornik znajdzie coś do spieniężenia, robi z tego pieniądze: zajęte rzeczy sprzedaje się w drodze licytacji publicznej — według jego wyboru na miejscu albo jako ogólnie dostępną licytację w internecie (§ 814 ZPO). Przybicie otrzymuje ten, kto zaoferuje najwięcej; rzecz wydaje się dopiero za zapłatą, a z uzyskanej ceny zostają Państwo zaspokojeni (§ 817 ZPO). Prawnie zabezpiecza Państwa zajęcie już od chwili dostępu: przez zajęcie nabywają Państwo prawo zastawu na rzeczy (§ 804 ust. 1 ZPO). I tu wchodzi zasada pierwszeństwa: prawo zastawu z wcześniejszego zajęcia wyprzedza to z zajęcia późniejszego (§ 804 ust. 3 ZPO). Przy kilku wierzycielach wygrywa nie ten, kto ma rację, lecz ten, kto zajmuje pierwszy.
Z praktyki Proszę trzeźwo skalkulować wizytę u dłużnika: rzadko jest wielkim strzałem, ale prawie nigdy nie idzie na marne. Gdy komornik nie znajdzie nic wartościowego, ma w tej samej czynności inne, często ostrzejsze narzędzie — wyjawienie majątku (§ 802c ZPO). Proszę zlecić od razu jedno i drugie: zajęcie ruchomości oraz, gdyby okazało się bezowocne, odebranie wyjawienia majątku (Vermögensauskunft). Tak nie tracą Państwo drugiego podejścia.
Proszę położyć obok siebie wykonalny tytuł, klauzulę wykonalności i dowód doręczenia (§ 750 ZPO). Jeżeli brakuje jednego z trzech, zlecenie nie zostanie wykonane. Doręczenie dłużnikowi może nastąpić także jednocześnie z rozpoczęciem egzekucji.
Zajęcie ruchomości prowadzi komornik — ale tylko na Państwa zlecenie i z wykonalnym wypisem tytułu (§ 802a ZPO). Proszę opisać stan faktyczny i znane składniki majątku, aby mógł szukać celnie.
Proszę ująć w zleceniu, że komornik odbierze wyjawienie majątku, jeżeli u dłużnika nie znajdzie nic do spieniężenia (§ 802c ZPO). Tak wizyta daje wynik również wtedy, gdy nic nie da się zająć.
Na miejscu to on decyduje, co obejmuje w posiadanie albo oznacza pieczęcią („Kuckuck") (§ 808 ZPO). Skromne wyposażenie domowe i narzędzia do pracy są przy tym nietykalne (§ 811 ZPO); więcej niż na pokrycie należności i kosztów zająć nie wolno (§ 803 ZPO).
Rzeczy wartościowe sprzedaje się w licytacji publicznej — na miejscu albo w internecie (§ 814 ZPO). Z ceny po przybiciu zostają Państwo zaspokojeni (§ 817 ZPO). Gdy w grze jest kilku wierzycieli, o Państwa pierwszeństwie decyduje moment zajęcia (§ 804 ust. 3 ZPO).
Sięgnięcie po ruchomości brzmi jak szybki dostęp, ale rzadko nim jest: zwykłe wyposażenie i narzędzia są chronione, a bezużyteczne zajęcia są zakazane (§§ 811, 803 ZPO). Proszę liczyć się z tym, że u przeciętnego dłużnika zostaje niewiele — i już z góry zaplanować następny krok.
Często wynikiem nie jest zajęta rzecz, lecz informacja: z wyjawienia majątku dowiadują się Państwo, gdzie leżą konta i dochody (§ 802c ZPO). Dopiero z tym naprawdę opłacalny dostęp przez zajęcie rachunku bankowego albo zajęcie wynagrodzenia trafia w cel.
Przy kilku wierzycielach wcześniejsze zajęcie tworzy prawo zastawu z pierwszeństwem; kto przychodzi później, staje dopiero za nim (§ 804 ust. 3 ZPO). Sprawne, pełne zlecenie dla komornika zapewnia Państwu lepsze miejsce.
Zajęcie ruchomości, wyjawienie majątku i późniejszy dostęp do konta oraz wynagrodzenia zazębiają się. Gdy ruchomości i konto zawiodą, wchodzi w grę egzekucja z nieruchomości. Jak cała droga od tytułu do egzekucji wygląda w całości, opisujemy w poradniku dochodzenie należności w Niemczech.
Komornik działa odpłatnie; jego opłaty zależą od czynności urzędowej. Gospodarczo ustawa zawczasu zabezpiecza sprawę: zajmuje się tylko wtedy, gdy można spodziewać się nadwyżki ponad koszty egzekucji (§ 803 ust. 2 ZPO) — zajęcie, które przynosi same koszty, nie następuje. Dobra wiadomość dla Państwa jako wierzyciela: niezbędne koszty egzekucji obciążają co do zasady dłużnika i powiększają kwotę do ściągnięcia.
Stałych cen ryczałtowych świadomie nie podajemy: czy i ile przyniesie zajęcie ruchomości, zależy od tego, co u dłużnika w ogóle da się zająć, czy inni wierzyciele sięgnęli wcześniej z pierwszeństwem i czy na końcu bardziej wydajną częścią jest wyjawienie majątku. Rząd wielkości poznają Państwo, gdy będziemy znać Państwa tytuł i sytuację dłużnika — wraz z uczciwą oceną, kiedy komornik jest właściwym pierwszym krokiem, a kiedy dostęp do rachunku bankowego obiecuje więcej.
Nie. Egzekucja zakłada wykonalny tytuł, klauzulę wykonalności i doręczenie dłużnikowi (§ 750 ZPO). Tytuł zdobywają Państwo w dochodzeniu należności w Niemczech — przy bezspornych wierzytelnościach szybciej, przy spornych do wyroku. Dopiero potem komornik działa na Państwa zlecenie.
Nie. Zajęciu nie podlegają przedmioty, których dłużnik potrzebuje do skromnego prowadzenia życia i do wykonywania pracy, dalej obrączki ślubne, część gotówki i określone dokumenty (§ 811 ZPO). Poza tym nie może zająć więcej, niż to konieczne na pokrycie należności i kosztów, ani rzeczy, której sprzedaż nie obiecuje nadwyżki ponad koszty (§ 803 ZPO).
Przedmioty codziennego użytku komornik zwykle pozostawia u dłużnika i zaznacza zajęcie pieczęcią (§ 808 ust. 2 ZPO). Rzecz zostaje u dłużnika, uchodzi jednak za zajętą; sprzedać jej już nie wolno. Tylko pieniądze, kosztowności i papiery wartościowe komornik obejmuje bezpośrednio w posiadanie (§ 808 ust. 1 ZPO).
Zwykle nie. Gdy nie ma nic do spieniężenia, komornik może odebrać dłużnikowi wyjawienie majątku, w którym ten ujawnia cały swój majątek (§ 802c ZPO). Z tego wynika następny dostęp — często bardziej wydajne zajęcie rachunku bankowego albo zajęcie wynagrodzenia. Dlatego warto zlecić od razu jedno i drugie.
Ten, kto zajmuje pierwszy. Wcześniejsze zajęcie tworzy prawo zastawu z pierwszeństwem; późniejsze zajęcia dochodzą do głosu dopiero wtedy, gdy wierzyciel z pierwszeństwem zostanie zaspokojony (§ 804 ust. 3 ZPO). Przy dłużniku z kilkoma wierzycielami liczy się więc przewaga czasowa — zwłoka może kosztować pieniądze.
Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48. Zwłaszcza gdy kilku wierzycieli dobiera się do tego samego dłużnika, o pierwszeństwie decyduje tempo — proszę opisać sprawę raczej wcześniej niż później.
„Przy komorniku prawdziwym zyskiem rzadko jest telewizor, który zabiera — jest nim wyjawienie majątku, z którego dowiadują się Państwo, gdzie naprawdę coś leży", radzi w takich sprawach adwokat Sebastian Müller.
Proszę opisać krótko, o co chodzi — otrzymają Państwo pierwszą ocenę. Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48.
Opisz swoją sprawę