Chcą Państwo coś rozstrzygnąć w niemieckiej spółce z o.o. (GmbH): wypłatę zysku, inwestycję, odwołanie członka zarządu. Uchwała wspólników (Gesellschafterbeschluss) zapadła, wszyscy zadowoleni — a kilka miesięcy później sąd uznaje ją za bezskuteczną, bo zawiadomienie przyszło zbyt krótko przed terminem albo punkt porządku obrad nie został zapowiedziany. W niemieckiej GmbH często nie rozstrzyga spór co do meritum, lecz forma: kto i jak zwołuje zgromadzenie, kto może głosować i jaka większość niesie uchwałę. Poniżej wyjaśniamy, jak skutecznie uchwalać według niemieckiego prawa spółek — i jak zaatakować wadliwą uchwałę drugiej strony.
Ważna decyzja zapadła, protokół podpisany. Tyle że zaproszenie przyszło zwykłym e-mailem, trzy dni wcześniej, a jeden punkt pojawił się dopiero przy stole zgromadzenia. Właśnie tu wkracza później atak: błąd zawiadomienia (Ladungsfehler) może obalić całą uchwałę, niezależnie od tego, jak jednoznaczna była większość.
Uchwalono bez Państwa, albo wspólnik głosował nad własnym absolutorium i przez to odwrócił większość. Przeczuwają Państwo, że coś jest nie tak, ale nie wiedzą, czy uchwała jest przez to bezskuteczna — i ile mają czasu, by ją zaatakować.
Zarząd nie zwołuje zgromadzenia, choć pilnie trzeba coś rozstrzygnąć. Jako wspólnik mniejszościowy czują się Państwo odcięci — a przecież ustawa daje Państwu od dziesięciu procent kapitału dźwignię, by samodzielnie wymusić zwołanie.
Uchwała wspólników (Gesellschafterbeschluss) to wola GmbH w czystej postaci: tu rozstrzygają nie członkowie zarządu, lecz właściciele. Żeby ta wola stała się skuteczna, ustawa wymaga dwóch rzeczy — właściwej większości i właściwego trybu. Na większości uchwała pęka rzadko; na trybie — nieustannie. Kto to lekceważy, trzyma w ręku kartkę papieru, która przed sądem nie jest nic warta.
Jak powstaje większość. Reguła podstawowa jest prosta: uchwały zapadają większością oddanych głosów, a każdy euro udziału daje jeden głos (§ 47 ust. 1 i 2 GmbHG). Kto ma więcej kapitału, ma więc większą wagę — chyba że umowa spółki (Satzung) stanowi inaczej, co jej wolno. Dla zwykłych uchwał wystarcza zwykła większość. Dla ciężkich ingerencji, przede wszystkim dla zmiany umowy spółki, ustawa wymaga więcej — o tym za chwilę.
Zgromadzenie albo tryb obiegowy. Regułą jest zgromadzenie wspólników (Gesellschafterversammlung); może się ono odbyć również telefonicznie albo za pomocą komunikacji wideo, jeśli wszyscy wyrażą na to zgodę w formie tekstowej (§ 48 ust. 1 GmbHG). Zgromadzenia nie potrzebują Państwo w ogóle, gdy wszyscy wspólnicy w formie tekstowej wyrażą zgodę na uchwałę albo na oddanie głosów w formie tekstowej — wtedy uchwała zapada w pisemnym trybie obiegowym (§ 48 ust. 2 GmbHG). To droga szybka i nieskomplikowana, dopóki wszyscy ciągną za jeden koniec. Gdy jednak jeden przestaje współgrać, nie ma drogi na skróty wokół prawidłowo zwołanego zgromadzenia — a więc i wokół formy.
Zawiadomienie — tu pęka najczęściej. Zgromadzenie zwołuje zarząd (§ 49 ust. 1 GmbHG); w określonych sytuacjach musi to zrobić, m.in. bez zwłoki, gdy utracono połowę kapitału zakładowego (§ 49 ust. 3 GmbHG). Dla samego zaproszenia ustawa przewiduje ścisłą formę: następuje ono listami poleconymi i z terminem co najmniej jednego tygodnia (§ 51 ust. 1 GmbHG). I — pułapka, która kosztuje większość uchwał — cel zgromadzenia musi być zapowiedziany; nad przedmiotami, które nie zostały zapowiedziane w przepisanej formie co najmniej trzy dni przed zgromadzeniem, co do zasady nie można skutecznie uchwalać (§ 51 ust. 2 i 4 GmbHG). Kto więc przy stole zgromadzenia „dorzuca" nowy punkt i każe nad nim głosować, dostarcza drugiej stronie pole ataku prosto pod drzwi. Jeden jedyny wyjątek ustawa dopuszcza: jeśli zgromadzenie nie zostało prawidłowo zwołane, uchwały są mimo to możliwe, gdy obecni są wszyscy wspólnicy — tak zwane zgromadzenie pełne (Vollversammlung, § 51 ust. 3 GmbHG). Jeśli brakuje choćby jednego, ta kotwica ratunkowa nie działa.
Gdy mniejszość zostaje odcięta. Żeby większość nie mogła po prostu pominąć mniejszości, istnieje prawo samopomocy: wspólnicy, którzy razem trzymają co najmniej dziesięć procent kapitału zakładowego, mogą — z podaniem celu i powodów — żądać zwołania zgromadzenia albo umieszczenia przedmiotu w porządku obrad (§ 50 ust. 1 i 2 GmbHG). Jeśli żądaniu nie stanie się zadość, mogą sami dokonać zwołania albo zapowiedzi (§ 50 ust. 3 GmbHG). Wspólnik mniejszościowy, który czuje, że życie toczy się obok kształtowania woli spółki, ma dzięki temu w ręku skuteczną dźwignię.
Nikt nie jest sędzią we własnej sprawie — zakaz głosowania. To przeoczają liczni w gorączce decyzji, a jest to drugi najczęstszy błąd formalny zaraz po zawiadomieniu: wspólnik, który przez uchwałę ma zostać zwolniony z odpowiedzialności (absolutorium) albo z zobowiązania, nie ma przy tym prawa głosu; to samo obowiązuje, gdy uchwała dotyczy dokonania czynności prawnej albo wszczęcia lub zakończenia sporu prawnego właśnie wobec tego wspólnika (§ 47 ust. 4 GmbHG). Nad własnym absolutorium, nad umową z samym sobą albo nad procesem przeciwko własnej osobie nikt nie może więc rzucać na szalę własnego głosu (zakaz głosowania — Stimmverbot). Kto ten zakaz zlekceważy i doliczy niewłaściwe głosy, ryzykuje, że uchwała zostanie zaatakowana i obalona.
Zmiany umowy spółki to osobna liga. Jeśli chcą Państwo zmienić umowę spółki — podwyższyć kapitał, dostosować przedmiot działalności, wprowadzić nową klauzulę — zwykła większość nie wystarcza. Uchwała zmieniająca umowę potrzebuje większości trzech czwartych oddanych głosów i musi zostać sporządzona w formie aktu notarialnego (§ 53 ust. 2 i 3 GmbHG). I nie działa już z chwilą głosowania: zmiana wywołuje skutek prawny dopiero wtedy, gdy zostanie wpisana do rejestru handlowego (Handelsregister, § 54 ust. 3 GmbHG). Szczegóły tego — zwłaszcza przy podwyższeniu kapitału zakładowego — znajdą Państwo w tekście Podwyższenie kapitału zakładowego w Niemczech.
Gdy coś idzie nie tak: nieważność albo tylko zaskarżalność. I teraz punkt, który wielu zaskakuje: co dzieje się z wadliwą uchwałą wspólników, w niemieckiej ustawie GmbHG w ogóle nie stoi. Ustawa milczy co do tego, czy taka uchwała jest od początku bezskuteczna, czy trzeba ją dopiero zaatakować. Tę lukę wypełnia orzecznictwo, stosując do GmbH odpowiednio akcyjne prawo wadliwości uchwał — §§ 241, 243 AktG. Z grubsza: szczególnie ciężkie wady czynią uchwałę nieważną (Nichtigkeit), jest ona wtedy z góry bezskuteczna; regulacja akcyjna wskazuje tu np. uchwały, które przez swoją treść naruszają dobre obyczaje albo naruszają interesy wierzycieli i interes publiczny (§ 241 AktG analogicznie). Większość błędów proceduralnych — wada zawiadomienia, źle policzona większość, naruszenie zakazu głosowania — prowadzi natomiast tylko do zaskarżalności (Anfechtbarkeit / wzruszalność): uchwała obowiązuje najpierw, ale staje się bezskuteczna, jeśli wspólnik skutecznie ją zaskarży (§ 243 AktG analogicznie).
A czas biegnie. Rozstrzygająca dla Państwa działania różnica: uchwałę nieważną mogą Państwo co do zasady zaatakować w każdym czasie, uchwałę jedynie zaskarżalną tylko w terminie. Prawo akcyjne przewiduje na to termin miesięczny (§ 246 ust. 1 AktG). Na GmbH ten sztywny termin miesięczny nie przenosi się wprawdzie schematycznie — według utrwalonego orzecznictwa niemieckiego Federalnego Trybunału Sprawiedliwości (Bundesgerichtshof) przy powództwach o uchylenie uchwały (powództwo o uchylenie uchwały — Anfechtungsklage) wobec uchwał wspólników GmbH należy jednak co do zasady również dochować miesięcznego terminu z § 246 ust. 1 AktG, o ile umowa spółki nie stanowi inaczej; kto go przekroczy, musi wykazać przymusowe okoliczności, które uniemożliwiły wcześniejsze powództwo (BGH, postanowienie z 13.07.2009 — II ZR 272/08). Dla Państwa znaczy to: jeśli chcą Państwo zaatakować uchwałę, pośpiech jest wskazany — kto zbyt długo zwleka, traci prawo do tego, choć uchwała była wadliwa.
Praktyka Przed każdą uchwałą opłacają się dwie minuty i dwa pytania: czy zwołano zgodnie z formą i terminem, z zapowiedzianym porządkiem obrad? I czy przy tym punkcie każdy może głosować? Właśnie na tych dwóch pytaniach pęka w praktyce więcej uchwał niż na samym przedmiocie sporu. Uchwała, która później zostaje obalona, jest gorsza niż żadna — kosztuje czas, pieniądze i kolejną rundę konfliktu.
Ten tekst dotyczy formy uchwały. Jeśli chodzi o coś więcej — o konflikty wewnątrz kręgu wspólników albo o pułapki założycielskie i finansowanie spółki — porządkujemy to w tekstach Założenie GmbH w Niemczech oraz Pożyczka wspólnika w Niemczech, wszystkie w świecie Spółki i odpowiedzialność.
Jeśli wszyscy się zgadzają, pisemna uchwała obiegowa jest najszybszą, najmniej skomplikowaną drogą (§ 48 ust. 2 GmbHG). Gdy tylko jeden nie współgra, potrzebują Państwo prawidłowo zwołanego zgromadzenia. Wyjaśnią to Państwo najpierw — to rozstrzyga o całym dalszym przebiegu.
List polecony, termin co najmniej jednego tygodnia i każdy punkt uchwały z zapowiedzianym celem (§ 51 GmbHG). Niech Państwo liczą termin z zapasem — ciasne terminy to jedno z najczęstszych pól ataku. Jeśli chcą Państwo w dniu zgromadzenia dodać jeszcze punkt, jest to możliwe tylko, gdy naprawdę wszyscy są obecni (zgromadzenie pełne — Vollversammlung).
Gdy chodzi o absolutorium, zwolnienie z zobowiązania albo spór przeciwko wspólnikowi, dotknięty nie może przy tym punkcie głosować (§ 47 ust. 4 GmbHG). Niech to Państwo sprawdzą wcześniej — nie w sporze przy stole, gdzie z błędu proceduralnego rodzi się kolejne powództwo.
Niech Państwo utrwalą, kto był zawiadomiony, kto obecny, jak głosowano i jaki wynik stwierdził przewodniczący zgromadzenia. Kto później chce zaatakować błąd formalny — albo go odeprzeć — prowadzi tę walkę przez protokół. Czysty protokół to Państwa najważniejszy dowód.
Zmieniając umowę spółki, potrzebują Państwo trzech czwartych głosów i formy aktu notarialnego, a zmiana działa dopiero z wpisem do rejestru handlowego (§§ 53, 54 GmbHG). A jeśli odwrotnie — chcą Państwo zaatakować wadliwą uchwałę: niech Państwo działają szybko, zaskarżenie jest przywiązane do miesięcznego terminu (§ 246 AktG analogicznie).
E-mail „na najbliższy poniedziałek" nie jest skutecznym zawiadomieniem. Potrzebna jest przepisana forma i termin co najmniej jednego tygodnia (§ 51 ust. 1 GmbHG). Kto tu oszczędza, zagraża każdej uchwale, która na tym zgromadzeniu zapadnie.
Nad przedmiotami, które nie były zapowiedziane w porę, co do zasady nie można skutecznie uchwalać (§ 51 ust. 2 i 4 GmbHG) — chyba że bez wyjątku wszyscy są obecni. Spontanicznie wsunięty punkt porządku obrad to klasyk, na którym pękają uchwały.
Dotknięty wspólnik dolicza swój głos, choć obejmuje go zakaz głosowania (§ 47 ust. 4 GmbHG). To czyni uchwałę zaskarżalną — i daje drugiej stronie właśnie to pole ataku, którego szuka. Niech Państwo przeliczą większość raz bez tego głosu, zanim stwierdzą wynik.
Uchwała zaskarżalna staje się prawomocna, jeśli nie wniosą Państwo powództwa w porę — orzecznictwo orientuje się na miesięcznym terminie z § 246 ust. 1 AktG (BGH, postanowienie z 13.07.2009 — II ZR 272/08). Kto najpierw spokojnie czeka, może stracić swoje dobre prawo, zanim je wykorzysta.
Najdroższym błędem przy uchwale wspólników rzadko jest honorarium adwokata — jest nim sama obalona uchwała: decyzja, którą uważali Państwo za podjętą i którą trzeba podjąć jeszcze raz, wraz ze wszystkim, co w międzyczasie na niej zbudowano. Czyste przygotowanie, które od początku czyni uchwałę nośną, jest niemal zawsze tańszą drogą niż późniejszy spór o nią.
Stałych cen ryczałtowych świadomie nie podajemy: czy chodzi o przygotowanie pojedynczego zgromadzenia, o zbadanie już podjętej uchwały, czy o powództwo o uchylenie uchwały albo o stwierdzenie nieważności — rozstrzyga się dopiero, gdy poznamy umowę spółki, przebieg i Państwa cel. Rząd wielkości i uczciwą ocenę, czy droga przez sąd się opłaca, czy szybciej do celu prowadzi czyste powtórzenie uchwały, otrzymają Państwo, gdy tylko poznamy Państwa sprawę.
Nie. Jeśli wszyscy wspólnicy się zgadzają, mogą Państwo uchwalać w pisemnym trybie obiegowym — bez zgromadzenia (§ 48 ust. 2 GmbHG). To szybka droga, dopóki panuje zgoda. Dopiero gdy jeden nie współgra, potrzebują Państwo prawidłowo zwołanego zgromadzenia z jego przepisami o formie.
Zaproszenie następuje listem poleconym i z terminem co najmniej jednego tygodnia (§ 51 ust. 1 GmbHG). Ponadto musi być zapowiedziany cel każdego punktu uchwały (§ 51 ust. 2 i 4 GmbHG). Umowa spółki może przewidzieć dłuższe terminy albo surowsze formy — krótszych z reguły nie skutecznie. W razie wątpliwości niech Państwo liczą termin z zapasem.
Nie. Kto przez uchwałę ma zostać zwolniony (absolutorium) albo zwolniony z zobowiązania, nie ma przy tym punkcie prawa głosu; to samo obowiązuje przy czynności prawnej albo sporze przeciwko niemu (§ 47 ust. 4 GmbHG — zakaz głosowania). Jeśli jego głos mimo to się liczy i odwraca większość, uchwała jest zaskarżalna.
To zależy od ciężaru wady. Szczególnie ciężka wada może uczynić uchwałę nieważną (Nichtigkeit); większość błędów proceduralnych prowadzi natomiast tylko do zaskarżalności (§§ 241, 243 AktG odpowiednio / analogicznie do GmbH). Uchwałę zaskarżalną muszą Państwo atakować szybko: według orzecznictwa obowiązuje co do zasady miesięczny termin z § 246 ust. 1 AktG, o ile umowa spółki nie stanowi inaczej (BGH, postanowienie z 13.07.2009 — II ZR 272/08). Dlatego niech Państwo nie czekają, lecz wcześnie dadzą uchwałę do zbadania.
Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48. Zwłaszcza gdy zbliża się zgromadzenie albo biegnie termin zaskarżenia, liczy się każdy dzień — proszę opisać sytuację raczej wcześniej niż później.
„Uchwała jest tak mocna jak jej zaproszenie. Widziałem więcej decyzji, które upadły na zbyt krótko wyznaczonym terminie, niż na samym sporze — forma to nie papierologia, to połowa uchwały", mówi adwokat Sebastian Müller.
Proszę krótko opisać, o co chodzi — otrzymają Państwo pierwszą ocenę. Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48.
Opisz swoją sprawę