Usługa wykonana, faktura dawno przeterminowana, a przy wierzytelności tej wielkości nie mogą Państwo po prostu odpisać pieniędzy na straty. Dłużnik kwestionuje albo milczy — wtedy droga nie wiedzie już przez nakaz zapłaty (Mahnbescheid), lecz przez pozew przed niemieckim sądem. Poniżej piszemy, kiedy pozew o zapłatę (Zahlungsklage) się opłaca, jak przebiega postępowanie według niemieckiej procedury cywilnej (ZPO) i w których miejscach jako wierzyciel ustawiają Państwo zwrotnicę we właściwą stronę.
„Usługa była wadliwa", „tak nie było umówione", „faktura jest zawyżona". Przy prawdziwym sporze nakaz zapłaty trafia w próżnię — dłużnik wnosi sprzeciw i sprawa i tak przechodzi w proces. Wtedy bezpośredni pozew o zapłatę to uczciwsza, a często i szybsza droga.
Przy wierzytelności pięcio- lub sześciocyfrowej każdy miesiąc bez tytułu to miesiąc ryzyka: dłużnik może wyprowadzić majątek, wpaść w niewypłacalność albo doczekać przedawnienia (Verjährung). Im większa kwota, tym mniej mogą Państwo pozwolić sobie na zwłokę — i tym prędzej opłaca się droga przed sądem.
Wyrok leży, a zapłaty i tak nie ma. Teraz tytuł na papierze oddziela się od pieniędzy na koncie — zaczyna się egzekucja (Zwangsvollstreckung). Jak przebiega ona dalej, opisujemy w poradniku Dochodzenie należności w Niemczech.
Dla wierzytelności pieniężnej niemieckie prawo przewiduje dwie drogi sądowe. Gdy wierzytelność jest bezsporna, tanim i szybkim wejściem jest sądowe postępowanie upominawcze (Mahnverfahren). Gdy jednak dłużnik poważnie kwestionuje albo wniesie sprzeciw wobec nakazu zapłaty, potrzebują Państwo wyroku — a do tego pozwu o zapłatę (Zahlungsklage). Przy wierzytelnościach wyraźnie spornych lub prawnie trudnych bezpośrednia droga pozwu bywa rozsądniejsza, bo objazd przez nakaz zapłaty kosztuje wtedy tylko czas.
Pozew nie zostaje wniesiony przez samo złożenie go w sądzie, lecz dopiero przez doręczenie pisma procesowego — Klageschrift — dłużnikowi (§ 253 ust. 1 ZPO). Klageschrift musi oznaczać strony i sąd oraz dokładnie wskazywać przedmiot i podstawę dochodzonego roszczenia, a także zawierać określone żądanie — czyli jasno mówić, czego i z jakiego powodu Państwo żądają (§ 253 ust. 2 ZPO). Z chwilą doręczenia sprawa staje się zawisła — rechtshängig (§ 261 ZPO): od tego momentu o to samo roszczenie nie można prowadzić postępowania w innym miejscu, a właściwość wezwanego sądu pozostaje trwała.
To, który sąd jest właściwy, zależy od wartości przedmiotu sporu. Przy wierzytelnościach do 10.000 euro orzeka sąd rejonowy (Amtsgericht), powyżej sąd krajowy (Landgericht) — § 23 nr 1 GVG, § 71 ust. 1 GVG. Przed sądem krajowym muszą się Państwo dać zastąpić przez adwokata — to przymus adwokacki (Anwaltszwang), § 78 ust. 1 ZPO. Miejscowo właściwy jest z reguły sąd w siedzibie dłużnika — to ogólna właściwość sądu (Gerichtsstand): §§ 12, 17 ZPO; przy roszczeniach z umowy w grę może wchodzić także sąd miejsca wykonania (Erfüllungsort) — § 29 ZPO. Przy czystej wierzytelności pieniężnej wartość przedmiotu sporu odpowiada kwocie objętej pozwem; tam, gdzie nie jest ona oczywista, ustala ją sąd według swobodnego uznania (§ 3 ZPO).
Odsetki biegną na dwóch poziomach. Już przed pozwem dłużnik jest Państwu winien odsetki za zwłokę, gdy tylko popadł w zwłokę — między przedsiębiorcami dziewięć punktów procentowych ponad stopę bazową dla zobowiązań pieniężnych, a do tego ryczałt 40 euro (§§ 286, 288 ust. 2 i 5 BGB). Najpóźniej z zawisłością sprawy dochodzą odsetki za czas procesu (Prozesszinsen): dług pieniężny podlega oprocentowaniu od chwili zawisłości, i to nawet wtedy, gdy dłużnik wyjątkowo nie jest w zwłoce (§ 291 BGB). Roszczenie odsetkowe rośnie więc dalej, dopóki toczy się postępowanie.
Gdy Państwo wygrywają, strona przegrywająca ponosi koszty procesu i musi zwrócić Państwu niezbędne koszty dochodzenia roszczenia, wraz z ustawowymi opłatami adwokackimi (§ 91 ZPO). Z wyroku mogą Państwo z reguły prowadzić egzekucję od razu: wyroki co do wierzytelności pieniężnych uznaje się za tymczasowo wykonalne, najczęściej za zabezpieczeniem, a przy mniejszych kwotach do 1.250 euro także bez niego (§§ 709, 708 nr 11 ZPO); dłużnik może odwrócić egzekucję przez własne zabezpieczenie, o ile Państwo wcześniej sami nie złożą zabezpieczenia (§ 711 ZPO). Nie muszą więc Państwo czekać, aż wyrok się uprawomocni.
Z praktyki Przed pierwszym pismem proszę sprawdzić, czy roszczenie nie mogło się przedawnić. Przy spornej wierzytelności droga do wyroku ciągnie się miesiącami — a przedawnienie nie czeka. Wniesienie pozwu wprawdzie wstrzymuje bieg przedawnienia, ale dopiero od dnia, w którym w Klageschrift czysto oznaczą Państwo roszczenie. Kto chce jeszcze uratować kwotę tuż przed końcem roku, powinien od początku dokładnie rozpisać roszczenie.
Co dokładnie pozostaje otwarte, z jakiej umowy, w jakiej wysokości? Wartość przedmiotu sporu (Streitwert) rozstrzyga o sądzie (Amtsgericht albo Landgericht) i o wysokości kosztów sądowych oraz adwokackich. Przy czystej wierzytelności pieniężnej jest nią kwota objęta pozwem (§ 3 ZPO).
Klageschrift oznacza sąd i strony, określone żądanie oraz podstawę roszczenia (§ 253 ZPO). Tu wnosi się także o odsetki za zwłokę i za czas procesu oraz o ryczałt 40 euro — czego teraz nie ma w żądaniu, tego sąd później nie zasądzi.
Sąd doręcza pozew dłużnikowi. Dopiero z tym pozew jest wniesiony, sprawa staje się zawisła, i od tej chwili biegną odsetki za czas procesu (§§ 253, 261 ZPO, § 291 BGB).
Dłużnik otrzymuje możliwość odpowiedzi na pozew; potem z reguły następuje rozprawa. Co jest sporne, musi zostać udowodnione — w tym miejscu o wyniku rozstrzygają Państwa dokumenty.
Gdy Państwo wygrywają, sąd zasądza od dłużnika zapłatę i nakłada na niego koszty (§ 91 ZPO). Wyrok jest najczęściej tymczasowo wykonalny (§§ 708 i nast. ZPO) — mogą więc Państwo rozpocząć egzekucję, nie czekając na prawomocność.
Umowa, potwierdzenie zlecenia, dowód dostawy, protokół odbioru, faktura, wezwania z dowodem doręczenia, korespondencja: czego nie da się udowodnić, tego przed niemieckim sądem nie ma. Przy spornych wierzytelnościach rozstrzyga nie to, kto ma rację, lecz kto potrafi ją udowodnić.
Większość wierzytelności z faktur przedawnia się po trzech latach, licząc od końca roku, w którym roszczenie powstało. Przy dłuższym sporze termin może upłynąć w środku postępowania, jeśli roszczenia nie zgłoszono w porę i dokładnie. Więcej o terminach i wstrzymaniu biegu w poradniku Przedawnienie roszczeń w Niemczech.
Wyrok nie jest celem samym w sobie. U niewypłacalnego dłużnika pozew kosztuje opłaty, ale nie przynosi pieniędzy. Trzeźwe pytanie brzmi nie „czy mam rację?", lecz „czy na końcu jest co ściągnąć?".
Odsetki za zwłokę, odsetki za czas procesu, ryczałt 40 euro i koszty pozasądowe należą do żądania pozwu. Kwoty te sumują się właśnie przy dużych wierzytelnościach przez czas trwania postępowania — a na końcu ponosi je przegrany dłużnik.
Koszty sądowe i adwokackie zależą od wartości przedmiotu sporu — im wyższa wierzytelność, tym wyższe opłaty, ale i tym wyższa kwota, o którą chodzi. Dobra wiadomość dla Państwa jako wierzyciela: gdy pozew jest zasadny, na końcu to przegrany dłużnik ponosi koszty procesu wraz z Państwa opłatami adwokackimi, odsetkami za zwłokę i za czas procesu oraz ryczałtem 40 euro (§§ 91, 288, 291 BGB). Czas trwania zależy od tego, jak zaciekle strony się spierają i ile dowodów trzeba przeprowadzić — od kilku miesięcy do ponad roku w pierwszej instancji.
Stałych cen ryczałtowych świadomie nie podajemy: czy i w jakim zakresie droga przed sądem się opłaca, zależy od wysokości wierzytelności, od stanu dowodów, a przede wszystkim od tego, czy u dłużnika jest co ściągnąć. Rząd wielkości poznają Państwo, gdy będziemy znać Państwa wierzytelność i sytuację dłużnika — wraz z uczciwą oceną, kiedy pozew się opłaca, a kiedy nie.
Gdy wierzytelność jest bezsporna, nakaz zapłaty (Mahnbescheid) jest zwykle tańszy i szybszy. Gdy jednak dłużnik poważnie kwestionuje, i tak wniesie sprzeciw, a sprawa przejdzie w proces. Przy wierzytelnościach wyraźnie spornych lub prawnie trudnych uczciwszą drogą jest bezpośredni pozew o zapłatę — nie tracą Państwo czasu na objazd.
To zależy od wartości przedmiotu sporu: do 10.000 euro sąd rejonowy (Amtsgericht), powyżej sąd krajowy (Landgericht) — §§ 23, 71 GVG. Przed sądem krajowym obowiązuje przymus adwokacki — Anwaltszwang (§ 78 ZPO). Miejscowo właściwy jest z reguły sąd w siedzibie dłużnika, przy roszczeniach z umowy ewentualnie także sąd miejsca wykonania — Erfüllungsort (§§ 12, 17, 29 ZPO).
Odsetki za zwłokę biegną już przed pozwem, od chwili zwłoki; między przedsiębiorcami dla zobowiązań pieniężnych jest to dziewięć punktów procentowych ponad stopę bazową, do tego ryczałt 40 euro (§ 288 BGB). Najpóźniej z doręczeniem pozwu dochodzą odsetki za czas procesu — dług pieniężny podlega oprocentowaniu od zawisłości sprawy, nawet gdy nie trwa już zwłoka (§ 291 BGB).
Z reguły nie. Wyroki co do wierzytelności pieniężnych uznaje się za tymczasowo wykonalne, najczęściej za zabezpieczeniem (§§ 708 i nast., 709 ZPO). Mogą więc Państwo rozpocząć egzekucję, choćby dłużnik mógł jeszcze wnieść apelację. Jak przebiega potem egzekucja, opisujemy w poradniku Dochodzenie należności w Niemczech.
Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48. Zwłaszcza gdy w grze jest duża wierzytelność, a przedawnienie się zbliża, liczy się każdy dzień — proszę opisać sprawę raczej wcześniej niż później.
„Przy dużych wierzytelnościach rozstrzyga nie samo posiadanie racji, lecz przygotowanie: kto ma dokumenty w komplecie i działa wcześnie, wchodzi do postępowania z silną pozycją — i na końcu najczęściej nie musi wcale iść aż do ostatniej rozprawy", mówi adwokat Sebastian Müller.
Proszę opisać krótko, o co chodzi — otrzymają Państwo pierwszą ocenę. Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48.
Opisz swoją sprawę