Dostarczone, wykonane, zafakturowane — a kontrahent po drugiej stronie granicy nie płaci. Pierwszy odruch to uznać, że „za granicą" nic się nie da. Nieprawda: wewnątrz Unii wykonają Państwo dziś niemiecki tytuł w Polsce bez ponownego uznawania go tam za wykonalny. Nie chodzi o to, czy to prawnie możliwe, lecz czy na końcu jest co ściągnąć — i czy poprowadzą Państwo drogę tak, by nie zatrzymały jej język i koszty. Tu przeczytają Państwo, po jakim prawie ocenia się Państwa roszczenie, przed jakim sądem się je dochodzi i jak w Polsce zamienia się tytuł na pieniądze. Negocjacje i korespondencję prowadzimy po polsku — według prawa niemieckiego.
Zlecenie poszło dobrze, faktura wystawiona, termin płatności dawno minął. Na maile brak odpowiedzi, przez telefon osoby kontaktowej „akurat nie ma". Od tego miejsca nie chodzi już o uprzejmość, lecz o to, jak sprawnie dojść do tytułu, który zadziała także w Polsce — i czy droga w ogóle się opłaca.
Współpraca ruszyła szybko, bez precyzyjnych klauzul: brak wyboru prawa, brak umowy jurysdykcyjnej. Dopóki płynęło, nikomu to nie przeszkadzało. Teraz, przy sporze, najpierw trzeba ustalić, po jakim prawie ocenia się roszczenie i przed jakim sądem się je dochodzi — zanim w ogóle padnie zdanie o samej należności.
Wyrok, nakaz, ugoda: tytuł jest, a zapłaty i tak nie ma, dłużnik zaś siedzi w Polsce. Teraz rozstrzyga się, czy z papieru zrobią się pieniądze. Zależy to od właściwego zaświadczenia, od tłumaczenia i od tego, czy u dłużnika w ogóle jest majątek do zajęcia.
Najważniejsze zdanie na początek, bo zdejmuje obawę: roszczenie wobec dłużnika w Polsce nie jest roszczeniem straconym. Niemcy i Polska są w Unii, a wewnątrz Unii dla spraw cywilnych i handlowych obowiązuje wspólny system uznawania i wykonywania orzeczeń. Tytuł uzyskany w Niemczech jest w Polsce wykonalny bez potrzeby odrębnego stwierdzenia wykonalności (art. 39 rozporządzenia Bruksela I bis, rozporządzenie (UE) nr 1215/2012). Dawne postępowanie „exequatur" — osobny proces w państwie docelowym tylko po to, by tytuł tam w ogóle obowiązywał — odpadło.
W praktyce znaczy to: z niemieckiego wyroku czy nakazu egzekucyjnego (Vollstreckungsbescheid) uzyskują Państwo w niemieckim sądzie zaświadczenie na unijnym formularzu. Sąd wystawia je na wniosek; potwierdza ono, że tytuł jest wykonalny, i dołącza się je do tytułu na potrzeby egzekucji za granicą (art. 53 rozporządzenia Bruksela I bis). Z tytułem i zaświadczeniem zwracają się Państwo następnie do organu egzekucyjnego w Polsce. Praktyczną drogę od tego punktu — zaświadczenie, doręczenie, tłumaczenie, wniosek do komornika — opisujemy osobno w poradniku egzekucja niemieckiego tytułu w Polsce.
Dla najczęstszego przypadku — roszczenia, którego dłużnik co do istoty nie kwestionuje, tylko nie płaci — są dwie europejskie drogi wprost, które skracają krajowy objazd. Pierwsza to europejski nakaz zapłaty: na jednolitym formularzu wnoszą Państwo do sądu o nakaz zapłaty działający transgranicznie; jeśli dłużnik nie wniesie w terminie sprzeciwu, staje się on wykonalny (rozporządzenie (WE) nr 1896/2006). Druga to europejski tytuł egzekucyjny: niemieckie orzeczenie co do roszczenia bezspornego można potwierdzić jako taki tytuł, a wtedy jest ono w Polsce uznawane i wykonywane bez potrzeby stwierdzania wykonalności i bez możliwości zaskarżenia uznania (art. 5 rozporządzenia (WE) nr 805/2004). Która droga jest właściwa, zależy od przypadku — od wysokości roszczenia, od tego, czy dłużnik się rusza, i od tego, jak szybko potrzebują Państwo wykonalnego tytułu w ręku.
Zanim jednak w ogóle sięgną Państwo po tytuł, wracają dwa pytania, które często stoją już na starcie: po jakim prawie ocenia się roszczenie i przed jakim sądem się je dochodzi. Co do prawa: przy umowach strony mogą swobodnie wybrać prawo właściwe — jeśli w umowie uzgodnili Państwo prawo niemieckie, obowiązuje prawo niemieckie (art. 3 rozporządzenia Rzym I, rozporządzenie (WE) nr 593/2008). Brak takiego wyboru — wtedy prawo właściwe wynika z twardych powiązań: umowa sprzedaży rzeczy ruchomych podlega z reguły prawu państwa, w którym zwykły pobyt ma sprzedawca, a umowa o świadczenie usług — prawu państwa zwykłego pobytu usługodawcy (art. 4 rozporządzenia Rzym I).
Co do sądu: rozstrzyga rozporządzenie Bruksela I bis. Zasadą jest, że dłużnika (pozwanego) pozywa się przed sądy państwa członkowskiego jego miejsca zamieszkania (art. 4 rozporządzenia Bruksela I bis) — dla dłużnika w Polsce prowadzi to co do zasady przed sąd polski. Przy roszczeniach z umowy otwiera się jednak dodatkowa właściwość szczególna: mogą Państwo pozwać także przed sądem miejsca wykonania zobowiązania (art. 7 rozporządzenia Bruksela I bis) — co przy dostawie towaru albo usłudze świadczonej w Niemczech potrafi otworzyć drogę do sądu niemieckiego. A jeśli w umowie zawarli Państwo umowę jurysdykcyjną, wskazane w niej sądy państwa członkowskiego są właśnie z tego powodu właściwe (art. 25 rozporządzenia Bruksela I bis). Dlatego często jedno zdanie w umowie przesądza, jak żmudne będzie późniejsze dochodzenie.
Praktyka Klauzula wyboru prawa i umowa jurysdykcyjna to nie ozdobnik redakcyjny, lecz dźwignia na wypadek sporu. Kto raz ułoży dla bieżącego obrotu z Polską czyste dwujęzyczne wzory, będzie później spierać się o samo roszczenie — a nie dopiero o to, który sąd i które prawo są w ogóle właściwe.
Pierwszy list często rozstrzyga więcej niż późniejsze postępowanie. Jasne wezwanie do zapłaty z konkretną datą — w języku dłużnika — oddziela przypadki niechęci do zapłaty od niewypłacalności i zarazem dokumentuje zwłokę. Wiele roszczeń z obrotu z Polską da się rozwiązać właśnie tu, nie oglądając w ogóle sądu: nie przez nacisk, lecz dlatego że druga strona widzi, że ktoś zrozumiał sprawę i traktuje ją poważnie.
Właśnie tu leży różnica, gdy obie strony negocjują we własnym języku. Na każdym stopniu tłumaczenia coś ginie — ton, półcienie, moment, w którym druga strona właściwie już chce ustąpić. „Kto czyta półcienie, często wcześniej niż sama druga strona wyczuwa, że porozumienie od dawna wisi w powietrzu", mówi adwokat Sebastian Müller. Negocjacje i korespondencję prowadzimy dlatego bezpośrednio po polsku — według prawa niemieckiego.
Zanim włożą Państwo czas i pieniądze w tytuł, warto spojrzeć na wypłacalność dłużnika. Sprawdzenie z góry oszczędza w razie wątpliwości najdroższego doświadczenia — tytułu przeciw komuś, u kogo nie ma czego zająć.
Czy roszczenie ocenia się po prawie niemieckim, czy polskim (art. 3, 4 rozporządzenia Rzym I), i przed jakim sądem się je dochodzi (art. 4, 7 rozporządzenia Bruksela I bis) — to trzeba wyjaśnić, zanim padnie zdanie o samej należności. Umowa jurysdykcyjna (art. 25) może przesądzić to z góry.
Wezwanie do zapłaty z konkretną datą, w języku dłużnika, i dowód, że doszło. To podstawa odsetek i kosztów — a często już punkt, w którym mimo wszystko następuje zapłata.
Roszczenie bezsporne, dłużnik się nie odzywa? Wtedy najszybciej do wykonalności prowadzi europejski nakaz zapłaty albo niemiecki tytuł potwierdzony jako europejski tytuł egzekucyjny. Przy roszczeniach spornych zostaje zwykła droga pozwu.
Do tytułu należy zaświadczenie niemieckiego sądu (art. 53 rozporządzenia Bruksela I bis); dla egzekucji w Polsce tytuł i dokumenty z reguły trzeba przetłumaczyć. Kto zaplanuje to od początku, nie traci później tygodni.
W Polsce egzekucję prowadzi komornik sądowy według prawa polskiego. Jak wygląda cała droga od tytułu po pieniądze na koncie, opisujemy w poradniku egzekucja niemieckiego tytułu w Polsce.
Najdroższy błąd. Niemiecki tytuł jest w Polsce wykonalny (art. 39 rozporządzenia Bruksela I bis); pytanie nie brzmi „czy", lecz „czy się opłaca". Kto pisze roszczenie w straty ryczałtem, oddaje należność, którą dało się wyegzekwować.
Tytuł przeciw dłużnikowi bez majątku kosztuje opłaty i nie przynosi pieniędzy. Pytanie o wypłacalność należy na początek, nie na koniec — to ono rozstrzyga, czy i jak w ogóle iść tą drogą.
Dla egzekucji za granicą tytuł i dokumenty trzeba przetłumaczyć. Przy małych roszczeniach to może przeważyć szalę gospodarczą — dlatego rachunek opłacalności stoi przed pierwszym krokiem, nie po nim.
Brak wyboru prawa w umowie — o prawie właściwym rozstrzyga dopiero kolizja norm (art. 4 rozporządzenia Rzym I); brak umowy jurysdykcyjnej — o sądzie decydują reguły ogólne (art. 4, 7 rozporządzenia Bruksela I bis). To spór wstępny, którego oszczędza czysta klauzula.
Gospodarczy rdzeń stoi na początku, nie na końcu: czy droga się opłaca, zależy od wysokości roszczenia, od wypłacalności dłużnika i od dodatkowych kosztów, które niesie transgraniczność. Należą do nich przede wszystkim tłumaczenie tytułu i dokumentów oraz koszty egzekucji w Polsce, które tamtejszy komornik sądowy pobiera według prawa polskiego. Przy wątpliwej wypłacalności egzekucja, która trafi w próżnię, może wierzyciela dodatkowo obciążyć — kolejny powód, by wypłacalność wyjaśnić z góry.
Jako zgrubna orientacja z praktyki: poniżej roszczenia rzędu niskich kilku tysięcy nakład i koszty transgranicznego dochodzenia często nie pozostają już w dobrej proporcji do możliwego zysku — to nie sztywna granica, lecz rachunek, który robimy z Państwem w konkretnym przypadku. Stałych cen ryczałtowych świadomie nie podajemy: rząd wielkości oraz uczciwą ocenę, kiedy nakład się opłaca, a kiedy nie, poznają Państwo, gdy tylko poznamy Państwa roszczenie i sytuację dłużnika. Zwłaszcza przy bieżącym obrocie z Polską częściej niż pojedynczy przypadek opłaca się trwałe zarządzanie należnościami — z przewidywalnym nakładem, zamiast gaszenia pożaru przy każdej otwartej fakturze.
Tak. Wewnątrz Unii tytuł wydany w Niemczech jest w Polsce wykonalny bez potrzeby odrębnego stwierdzenia wykonalności — dawnego „exequatur" (art. 39 rozporządzenia Bruksela I bis). Potrzebują Państwo do tego zaświadczenia niemieckiego sądu na unijnym formularzu (art. 53 rozporządzenia Bruksela I bis) i z reguły tłumaczenia na potrzeby egzekucji na miejscu. Całą drogę opisujemy w poradniku egzekucja niemieckiego tytułu w Polsce.
Zasadą jest, że dłużnika pozywa się przed sądy jego miejsca zamieszkania (art. 4 rozporządzenia Bruksela I bis) — dla dłużnika w Polsce co do zasady przed sąd polski. Przy roszczeniach z umowy otwiera się dodatkowo właściwość sądu miejsca wykonania zobowiązania (art. 7 rozporządzenia Bruksela I bis), co przy dostawie lub usłudze w Niemczech potrafi prowadzić do sądu niemieckiego. Jeśli zawarli Państwo umowę jurysdykcyjną, wiąże wskazany w niej sąd (art. 25 rozporządzenia Bruksela I bis).
Europejski nakaz zapłaty to odrębne, transgraniczne postępowanie upominawcze: na unijnym formularzu uzyskują Państwo wprost nakaz zapłaty (rozporządzenie (WE) nr 1896/2006). Europejski tytuł egzekucyjny nie jest natomiast osobnym pozwem, lecz potwierdzeniem, którym istniejące już niemieckie orzeczenie co do roszczenia bezspornego staje się wykonalne za granicą bez stwierdzania wykonalności (art. 5 rozporządzenia (WE) nr 805/2004). Która droga jest korzystniejsza, zależy od tego, czy mają już Państwo tytuł i czy dłużnik roszczenie kwestionuje.
To zależy od Państwa umowy. Dokonali Państwo wyboru prawa — obowiązuje prawo wybrane (art. 3 rozporządzenia Rzym I). Brak wyboru — rozstrzyga kolizja norm: przy sprzedaży rzeczy ruchomych właściwe jest często prawo państwa zwykłego pobytu sprzedawcy, przy usługach — państwa zwykłego pobytu usługodawcy (art. 4 rozporządzenia Rzym I). Prawo właściwe powinno więc być wyjaśnione, zanim spór dotknie samego roszczenia.
To da się ocenić tylko w konkretnym przypadku. Koszty tłumaczenia i egzekucji przy roszczeniu na 1.500 euro są takie same jak przy 15.000 euro — dlatego przy małych kwotach droga rzadziej się opłaca. Powiemy Państwu wprost, kiedy nakład się broni, a kiedy nie, i czy da się połączyć kilka mniejszych roszczeń.
Nie, przeciwnie: właśnie po to jesteśmy. Negocjacje i korespondencję z drugą stroną prowadzimy po polsku, z Państwem rozmawiamy po niemiecku. Zachowują Państwo pełny wgląd w swoją sprawę, nie musząc sami pokonywać bariery językowej.
Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48. Zwłaszcza gdy roszczenie leży już dłużej, liczy się każdy dzień — proszę opisać sprawę raczej wcześniej niż później.
Rozporządzenia Bruksela I bis (UE) nr 1215/2012, Rzym I (WE) nr 593/2008, europejski tytuł egzekucyjny (WE) nr 805/2004 oraz europejski nakaz zapłaty (WE) nr 1896/2006 są aktami prawa Unii; podlinkowano urzędowe teksty na EUR-Lex (numery CELEX). Egzekucję w Polsce prowadzi komornik sądowy według polskiego prawa procesowego.
Proszę krótko opisać, o co chodzi — po polsku lub po niemiecku. Otrzymają Państwo pierwszą ocenę. Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48.
Opisz swoją sprawę