Niemiecki nakaz egzekucyjny (Vollstreckungsbescheid) jest w rękach, wyrok zaoczny (Versäumnisurteil) prawomocny, kwota ustalona — tyle że majątek dłużnika leży po drugiej stronie Odry. Pierwsza myśl bywa błędna: że w Polsce trzeba przeprowadzić drugie postępowanie, aby niemiecki tytuł był tu cokolwiek wart. Dla bezspornego roszczenia pieniężnego istnieje droga znacznie krótsza. Państwa istniejący niemiecki tytuł zostaje potwierdzony jako europejski tytuł egzekucyjny i przez to jest wykonalny w Polsce — bez potrzeby, by polski sąd raz jeszcze stwierdzał jego wykonalność. Tu przeczytają Państwo, kiedy ta droga pasuje, co dokładnie znaczy „bezsporne" oraz krok po kroku, jak dojść do potwierdzenia. Rozprawę i korespondencję prowadzimy po polsku — a chodzi o tytuł wydany w Niemczech.
Pozwali Państwo w Niemczech, dłużnik się nie stawił, wyrok zaoczny (Versäumnisurteil) jest. Egzekwować da się z niego w Niemczech — ale jego pieniądze leżą w Polsce. Właśnie do tego został stworzony europejski tytuł egzekucyjny: Państwa istniejący wyrok zostaje potwierdzony i działa w Polsce bezpośrednio, bez okrężnej drogi przez drugi sąd.
Nakaz zapłaty w niemieckim postępowaniu upominawczym (Mahnbescheid) pozostał bez sprzeciwu, wydano nakaz egzekucyjny (Vollstreckungsbescheid) — pełnoprawny tytuł. Tylko niemiecki komornik trafia w próżnię, bo konta i lokaty dłużnika są w Polsce. Zamiast pozywać na nowo, każą Państwo potwierdzić istniejący tytuł jako europejski tytuł egzekucyjny i przenoszą go wprost przez granicę.
Czasem na końcu stoi nie wyrok, lecz zawarta przed sądem ugoda albo wykonalny akt notarialny, w którym dłużnik uznał roszczenie. Także takie tytuły można potwierdzić jako europejski tytuł egzekucyjny, o ile roszczenie jest bezsporne (art. 3 rozporządzenia) — droga do Polski jest ta sama.
Europejski tytuł egzekucyjny nie jest nowym postępowaniem, w którym raz jeszcze spiera się o Państwa roszczenie. Jest potwierdzeniem tytułu, który już Państwo mają. Cel samo rozporządzenie opisuje tak: wprowadza europejski tytuł egzekucyjny dla roszczeń bezspornych, aby umożliwić swobodny przepływ orzeczeń, ugód sądowych i dokumentów urzędowych we wszystkich państwach członkowskich (art. 1 rozporządzenia (WE) nr 805/2004). Nie nadają więc Państwo tytułowi nowej treści — czynią Państwo istniejący tytuł zdatnym do przekroczenia granicy. To odróżnia tę drogę od europejskiego nakazu zapłaty, który tytuł dopiero tworzy. Nie mają Państwo jeszcze tytułu — droga wiedzie tam; mają go już Państwo — tutaj.
Jeden podstawowy warunek, wokół którego wszystko się obraca, to słowo „bezsporne" (roszczenie bezsporne). Rozporządzenie nie pozostawia tu wątpliwości i wylicza cztery przypadki. Roszczenie uchodzi za bezsporne, gdy dłużnik wyraźnie zgodził się na nie w toku postępowania — przez uznanie albo przez ugodę zatwierdzoną przez sąd lub zawartą przed sądem (art. 3 ust. 1 lit. a rozporządzenia); gdy w toku postępowania nigdy mu nie zaprzeczył (art. 3 ust. 1 lit. b); gdy nie stawił się na rozprawę i nie był na niej reprezentowany, choć wcześniej roszczeniu zaprzeczył — klasyczny przypadek wyroku zaocznego (art. 3 ust. 1 lit. c); albo gdy wyraźnie uznał roszczenie w dokumencie urzędowym (art. 3 ust. 1 lit. d). Tam natomiast, gdzie dłużnik naprawdę się spierał i zaprzeczył roszczeniu co do istoty, ta droga nie jest otwarta.
Dlaczego trud się opłaca, mówi jedno zdanie rozporządzenia — i to jest właściwy zysk: tytuł potwierdzony jako europejski tytuł egzekucyjny w państwie pochodzenia jest w pozostałych państwach członkowskich uznawany i wykonywany, bez potrzeby stwierdzania wykonalności i bez możliwości zaskarżenia jego uznania (art. 5 rozporządzenia). W tłumaczeniu na praktykę: nie potrzebują już Państwo w Polsce sądu, który dopiero stwierdzi wykonalność Państwa niemieckiego tytułu. To dawniej zwykłe postępowanie pośrednie — exequatur (stwierdzenie wykonalności) — odpada. Potwierdzony tytuł działa bezpośrednio przez granicę; samą egzekucję prowadzą wtedy polskie organy egzekucyjne, komornik sądowy.
Aby dostali Państwo potwierdzenie, rozporządzenie stawia kilka warunków (art. 6 rozporządzenia). Najpierw i przede wszystkim: tytuł musi być już wykonalny w państwie pochodzenia — czyli w Niemczech. Bez wykonalnego niemieckiego tytułu nie ma czego potwierdzać. Przy niektórych tytułach dotyczących roszczenia bezspornego — zwłaszcza przy wyroku zaocznym i tam, gdzie dłużnik jedynie milczał — dochodzi to, że postępowanie w państwie pochodzenia musiało dochować minimalnych standardów rozdziału III rozporządzenia (art. 6 ust. 1 lit. c rozporządzenia). Te standardy dotyczą w istocie prawidłowego doręczenia dłużnikowi — na przykład doręczenia za potwierdzeniem odbioru przez dłużnika (art. 13 rozporządzenia). Myśl jest prosta: kto milczy, musiał się o postępowaniu naprawdę dowiedzieć. Gdy doręczenie było wadliwe, potwierdzenie może na tym upaść.
Ostatni element to sam wniosek. Tytuł potwierdza sąd pochodzenia — czyli ten sąd, który go wydał — i to na jednolitym formularzu (art. 9 rozporządzenia). W Niemczech tryb ten reguluje prawo wykonawcze: wystawienie potwierdzenia należy do organów, które tytuł stworzyły (§ 1079 ZPO), i następuje ono bez wysłuchania dłużnika, a jego odpis doręcza się dłużnikowi z urzędu (§ 1080 ZPO). Nie potrzebują więc Państwo drugiego procesu, lecz wniosku tam, skąd Państwa tytuł pochodzi.
Praktyka Cała korzyść tej drogi rozwija się dopiero na końcu, w Polsce. Opłaca się ona więc dokładnie wtedy, gdy mają Państwo wykonalny niemiecki tytuł dotyczący naprawdę bezspornego roszczenia, a majątek dłużnika leży w Polsce. Przed wnioskiem proszę uczciwie sprawdzić doręczenie: przy wyroku zaocznym czyste, wykazane doręczenie dłużnikowi (art. 13 rozporządzenia) jest najczęstszym miejscem, w którym potwierdzenie pęka.
Czy Państwa tytuł mieści się w jednym z czterech przypadków — uznanie/ugoda, brak zaprzeczenia, wyrok zaoczny po zaprzeczeniu, dokument urzędowy (art. 3 ust. 1 lit. a–d rozporządzenia)? Tylko wtedy droga jest otwarta. Jeżeli dłużnik zaprzeczył roszczeniu co do istoty, nie wiedzie ona tutaj.
Niemiecki tytuł musi być wykonalny (art. 6 rozporządzenia). Przy sprawach zaocznych i „milczących" dochodzi dochowanie minimalnych standardów doręczenia (art. 6 ust. 1 lit. c, art. 13 rozporządzenia). Proszę przygotować dowody doręczenia, zanim złożą Państwo wniosek.
Potwierdzenie jako europejski tytuł egzekucyjny składają Państwo w sądzie, który tytuł wydał, na formularzu z załącznika I do rozporządzenia (art. 9 rozporządzenia; §§ 1079 i nast. ZPO). Nie prowadzą Państwo nowego procesu — wnoszą o zaświadczenie do tytułu, który już mają.
Z wystawionym potwierdzeniem tytuł jest wykonalny w całej UE (art. 5 rozporządzenia). Do egzekucji w Polsce tytuł i potwierdzenie potrzebne są zwykle w tłumaczeniu uwierzytelnionym — ten krok należy przygotować starannie, nie improwizować.
Właściwą egzekucję w Polsce prowadzą tamtejsze organy egzekucyjne (komornik sądowy). Drugi sąd, który dopiero stwierdziłby wykonalność tytułu, nie jest już Państwu potrzebny. Jak przebiega dochodzenie roszczeń wobec dłużnika w Polsce, zależy od tego, gdzie leży jego majątek — i to jest cel całej drogi.
Po wygranym postępowaniu rozczarowanie jest duże, gdy okazuje się, że na granicy tytuł pozornie traci swoją moc. To uczucie jest zrozumiałe — ale tak po prostu nie jest. Państwa tytuł niczego nie traci; musi tylko dostać właściwą pieczęć. Odruch, by w Polsce „na wszelki wypadek" pozwać jeszcze raz, kosztuje Państwa miesiące i pieniądze, które da się zaoszczędzić. Chłodne pytanie brzmi: czy roszczenie jest naprawdę bezsporne, czy tytuł jest wykonalny i czy doręczenie było czyste? Od tych trzech odpowiedzi zależy wszystko.
Właśnie tu widać różnicę, gdy obie strony rozmawiają we własnym języku. Mecenas Sebastian Müller w takich sprawach zaleca prostą kolejność: „Za granicą wielu chce zaczynać od nowa — a nie potrzebują drugiego wyroku, tylko właściwego potwierdzenia do tego, który już dawno mają w ręku." Proszę więc najpierw uporządkować dokumenty: wykonalny tytuł, dowód doręczenia, a przy wyroku zaocznym datę doręczenia. Wniosku o potwierdzenie proszę nie odkładać — dopóki Państwo czekają, dłużnik może przesuwać majątek. I proszę wcześnie pomyśleć o tłumaczeniu: tytuł i potwierdzenie muszą trafić do Polski w formie, którą tamtejsze organy zaakceptują, inaczej egzekucja utknie dokładnie na mecie. Kto już przed pierwszym pozwem wie, że egzekwować przyjdzie w Polsce, wybiera świadomie między dwiema drogami: stworzyć tytuł na nowo w europejskim nakazie zapłaty — albo potwierdzić istniejący niemiecki tytuł na podstawie rozporządzenia o europejskim tytule egzekucyjnym.
Postępowanie i korespondencję prowadzimy bezpośrednio w Państwa języku. Europejski tytuł egzekucyjny potwierdza istniejący niemiecki tytuł dotyczący roszczenia bezspornego — dzięki temu jest on wykonalny w Polsce bez potrzeby stwierdzania wykonalności (bez exequatur). Samą egzekucję prowadzi w Polsce komornik sądowy.
Obie drogi kończą się tytułem wykonalnym w Polsce bez exequatur — ale zaczynają w zupełnie różnych miejscach. Europejski nakaz zapłaty (Europäisches Mahnverfahren) jest drogą, gdy tytułu jeszcze nie mają: to odrębne postępowanie, na końcu którego stoi europejski nakaz zapłaty, który trzeba dopiero uzyskać. Europejski tytuł egzekucyjny natomiast zakłada istniejący niemiecki tytuł i tylko czyni go zdatnym do przekroczenia granicy (art. 1 rozporządzenia). Nie tworzą więc Państwo niczego nowego — potwierdzają to, co jest.
Wybór jest przez to prostszy, niż brzmi. Mają już Państwo wyrok, nakaz egzekucyjny (Vollstreckungsbescheid), ugodę sądową albo wykonalny dokument dotyczący roszczenia bezspornego — a majątek leży w Polsce — wtedy potwierdzenie jako europejski tytuł egzekucyjny jest drogą wprost (art. 5, art. 6 rozporządzenia). Zaczynają natomiast Państwo od zera — wtedy szybciej do celu wiedzie europejski nakaz zapłaty, bo załatwiają Państwo obie rzeczy naraz: tworzą tytuł i czynią go wykonalnym w całej UE. Która droga jest dla Państwa roszczenia krótsza, rozstrzyga się na pytaniu, czy trzymają już Państwo tytuł w ręku.
Europejski tytuł egzekucyjny to droga szczupła, bo nie jest nowym postępowaniem rozpoznawczym: wnoszą Państwo o potwierdzenie do tytułu, który już mają, w sądzie, który go wydał (art. 9 rozporządzenia; §§ 1079 i nast. ZPO). Do tego dochodzą koszty tłumaczenia tytułu i potwierdzenia oraz koszty samej egzekucji przez polskie organy. Mierzona drugim postępowaniem za granicą, jest to pozycja wyraźnie korzystniejsza — a dla Państwa jako wierzyciela obowiązuje zasada: jeśli roszczenie jest zasadne, koszty dochodzenia praw ponosi ostatecznie dłużnik.
Stałych cen ryczałtowych świadomie nie podajemy. Czy właściwa jest dla Państwa droga przez europejski tytuł egzekucyjny, czy też — z braku tytułu — europejski nakaz zapłaty, zależy od tego, co mają Państwo w ręku, czy roszczenie jest naprawdę bezsporne i jak czysto udokumentowano doręczenie. Rząd wielkości oraz uczciwą ocenę najszybszej drogi poznają Państwo, gdy tylko poznamy Państwa tytuł i sytuację dłużnika.
Nie — to właśnie jest sedno korzyści. Tytuł potwierdzony jako europejski tytuł egzekucyjny jest w pozostałych państwach członkowskich uznawany i wykonywany bez potrzeby stwierdzania wykonalności i bez możliwości zaskarżenia uznania (art. 5 rozporządzenia). Dawniej zwykłe postępowanie o stwierdzenie wykonalności (exequatur) w Polsce odpada. Samą egzekucję w Polsce prowadzą już tamtejsze organy, komornik sądowy.
Rozporządzenie wymienia cztery przypadki (art. 3 ust. 1 rozporządzenia): dłużnik wyraźnie uznał roszczenie albo przystał na ugodę sądową (lit. a); nigdy nie zaprzeczył mu w toku postępowania (lit. b); po wcześniejszym zaprzeczeniu nie stawił się na rozprawę — wyrok zaoczny (lit. c); albo uznał roszczenie w dokumencie urzędowym (lit. d). Tam, gdzie dłużnik zaprzeczył roszczeniu co do istoty, ta droga nie jest otwarta.
Orzeczenia sądowe dotyczące bezspornego roszczenia pieniężnego — np. wyrok, wyrok zaoczny albo niemiecki nakaz egzekucyjny (Vollstreckungsbescheid) — ugody sądowe oraz wykonalne dokumenty urzędowe (art. 3 rozporządzenia). Warunkiem jest zawsze, by tytuł był wykonalny w państwie pochodzenia (art. 6 rozporządzenia). Bez wykonalnego niemieckiego tytułu nie ma czego potwierdzać.
Co do zasady tak, ale tu opłaca się dokładne spojrzenie. Przy wyroku zaocznym i w przypadkach, gdy dłużnik jedynie milczał, rozporządzenie wymaga dodatkowo, by postępowanie dochowało minimalnych standardów doręczenia (art. 6 ust. 1 lit. c rozporządzenia). Chodzi o to, by dłużnik prawidłowo i w sposób wykazany dowiedział się o postępowaniu, np. przez doręczenie za potwierdzeniem odbioru (art. 13 rozporządzenia). Gdy doręczenie było wadliwe, potwierdzenie może na tym upaść.
Nie, i to rozróżnienie jest ważne. Europejski nakaz zapłaty (Europäisches Mahnverfahren) tytuł dopiero tworzy — jest drogą, gdy jeszcze go Państwo nie mają. Europejski tytuł egzekucyjny zakłada istniejący tytuł i tylko czyni go wykonalnym w całej UE (art. 1 rozporządzenia). Mają już Państwo wyrok — droga wiedzie przez europejski tytuł egzekucyjny; zaczynają od zera — przez nakaz zapłaty.
Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48. Zwłaszcza gdy tytuł już jest, a dłużnik mógłby przesuwać majątek, liczy się każdy dzień — proszę opisać sprawę raczej wcześniej niż później.
Rozporządzenie (WE) nr 805/2004 (europejski tytuł egzekucyjny dla roszczeń bezspornych) jest aktem prawa Unii; podlinkowano urzędowy tekst na EUR-Lex (CELEX:32004R0805). §§ 1079 i nast. ZPO to niemieckie przepisy wykonawcze; brzmienie sprawdzono w oficjalnym zbiorze Gesetze im Internet.
Proszę krótko opisać, o co chodzi — po polsku lub po niemiecku. Otrzymają Państwo pierwszą ocenę. Odezwiemy się do Państwa — zwykle w ciągu 24 godzin, w dni robocze gwarantowane w ciągu 48.
Opisz swoją sprawę